శ్రీరామ నవమి

 

నర-వానర మైత్రి

వంచుకున్న శిరసు వివరమేమి చూపించెనో

కదలకున్న చూపు తలపులేవి తెప్పించెనో

పెగలకున్న పలుకు శోకమేమి వినిపించెనో 

బిగుసుకున్న దవడ కోపమేమి పలింకించెనో

అడిగినది తీర్చపోయి చేజార్చుకున్నదొకరు

అడుగులను అనుసరించక అందలము విడుచుకున్నది మరొకరు

కానిరాని దూరాలకు కంటివెలుగును కోల్పొయెనొకరు

కంటి ఎదుటే చెరనున్న సతిని చూడలేక మరొకరు

వెదుకులాట వేటలో నేర్పుకై ఒకరు

ఒంటరితనపు బతుకులో ఓదార్పుకై మరొకరు

వియోగము వేదికగా ఉమ్మడి ప్రణాళిక పుట్టె

వివాదము బాసటగా కదన కార్యాచరణ కదిలె

విరహము సమిధలుగా ప్రళయ ప్రణయాగ్ని రగిలె

విద్రోహము సమసిపోవగా విధ్వంసము రచన జరిగె

నెత్తురు పంచుకున్న వానితో రక్తములు ఓడు పోరు

కంచమును పంచుకున్న వానితో ప్రాణములు పెనగు పోరు

అడుగులు పంచుకున్న వానితో కట్ట కడపటి పోరు

మాటలు పంచుకున్న వానితో మోసమునకు వెనుదీయని పోరు

అన్న వెనక తమ్ముడు

అన్న ఎదుట తమ్ముడు

అన్నను అనుసరించు తమ్ముడు

అన్నను హతము చేయు తమ్ముడు

అన్న యోగ రక్షకుడు తమ్ముడు

అన్న కాల తక్షకుడు తమ్ముడు

అటు రామ-లక్ష్మణులు, ఇటు వాలి-సుగ్రీవులు

యుగాది

ఆపేక్ష

కొమ్మ తల్లి వొడిలో అప్పుడే కనువిప్పుకున్న తలిరాకు

పచ్చదనము పరుచుకున్న ప్రపంచాన్ని పరికించి

అందము ఆవురించెను అంతటా అనుకున్న అమాయకపాకు

వయసంతా వసంత కాలమే అని భ్రమసి మురిసిన మారాకు

విసురుగా వచ్చి తగిలిన వేడి గాలికి వులికిపడి

మున్నెనడూ చవిచూడని తాపమునకు జడిసిపడి

మొదటి మారు చావుదెబ్బను చవిచూసెనా ఆకు

కనికరము కానరాని గ్రీష్మ తీక్షణమునకు

పిడచ కట్టుకున్న గొంతులో గుక్కెడు నీళ్ళు కుమ్మరించిపోను

దివినించి దూకివచ్చిన కుంభవృష్టిని ఒడిసిపట్టుకోను

ఆకును దొన్నెను చేసి దోసిలితో ఆబగా దాహార్తి తీర్చుకోగా

నాడెన్నడో తల్లి చనుబాలని తలపునకు తెప్పించెనీ జలధార

వయసు మీద పడినంతలోనే కొలిమితో చెలగాటమాయే

చావుకు చేరువ అనుకున్నంతలో అమృతం కురిసి బతికిపోయె

కాస్త జవసత్వములను పుంజుకుని చుట్టూతా చూడగా

శరత్తు మహత్తుల మోజులలో లోకము మోహములో పడిపోయె

మొన్ననే కదా కనువిప్పుకున్నది, నిన్నే కడా వయసొచ్చి ఉన్నది

పుట్టినాట చెలగాటము, ఎదుగు వేళ ఆరటము, పెరుగు క్రమములో పోరాటము

మూడు కాలాలలో ఆర్జించిన మూడు జన్మల అనుభవాన్నంతా

తలపులోకి తెచ్చుకుని ఆ జడిలో తడిసి ముద్దైపోవటమే లేత హేమంత శోభంతా

పండుటకుగా మారి రాలిపోవుటకు సిద్ధపడిన పిదపకాలము

అనుభవాలను గడించుకుందో లేక అనుభూతులని గుణించుకుందో

ఙ్ఞాపకాల బరువుతో కృంగి వార్ధక్యపు వయసులో కడతేరిపోతూ కూడా

శిశిరాములో తన స్థానే మరో చిగురుకు చేసిపోయింది చోటు సాయం

బ్రతుకు తీరింతే కాలము తీరంతే

ఆకు మొగ్గేసినా పూవు పండేసినా

నేడు రేపటికి నాంది, రేపు మరుసటికి పునాది

యుగాల తరబడి ఈ రూపాంతరమే యుగాది

శివరాత్రి

శివ - రాత్రి

దినపు చైతన్యమంతటినీ చల్లారపెట్టి

మరు రోజు చమురుగా ఓ మూల దాపెట్టు రాత్రి

తండ్రి తెచ్చిన సంపాదనను పొదుపుగా వాడు తల్లి

పగటి పూట ఆవేశమునంతా అణచిపెట్టి

మరు ప్రొద్దు గడియారమునకు మరగా అమర్చు రాత్రి

బ్రతుకు చదరంగములో తెలివితో పావులు కదుల్చు మంత్రి

వెలుగు వేళల వేడినంతా కూడబెట్టి

రేపటిని తీర్చిదిద్దు తపనతో కనులుమూయని రాత్రి

భావి తరాల కోసము మకరందమును ప్రొగ్రేయు భృంగి

వాగర్ధాలు పంచుకున్న ఆ ఆది దంపతులు

దివరాత్రాల బాధ్యతలు తీసుకున్నట్లైతే

కంటి ఎదుటి ప్రకృతి పార్వతైతే కంటపడని రాత్రి ఆ కపర్ది

లయము చేయు గరళమును అన్న వాహికలో ఆపి

ప్రణవ నాదము చేయు గుండె దరి చేరనీయక చేసి

చావు రేవుల తలుపులకు కావలిగా నిలిచిన కాటికాపరి

మరణ శాసనములు కాక బ్రతుకు బాధ్యతలు బోధించు కర్మచారి

లయమనే ఆలయమునకు ప్రధమ పూజారి తను ఐతే

సృష్టి నిర్మాల్యములు నిర్మూలించే నిలకడే తనదైతే

అంతమొందించు పనిని మరు సృష్టికి సిద్ధపరుచు బాధ్యతనుకునే

కర్మ అర్చకుడు, కర్మ ఆచరకుడు, కర్మ పరిరక్షకుడు తాను

విత్తుగా మొదలై వృక్షమై వెలిగి తుదకు మొండిగా మిగులే బ్రతుకు

అండములో మొదలై పిండముగా ఎదిగి బ్రహ్మాండమును ఆవురించిన బ్రతుకు

చావుతో ముగిసి లయముతో సమసి తుదకు ప్రళయముతో ప్రక్షాళింపబడిన బ్రతుకు

ప్రతి కాలచక్రములో సత్యమే ప్రతి సంక్రమణమునందు సుందరమే ప్రతి స్థితిగతులలో శివమే

సంక్రాంతి

కర్షక వందనము 

మూడు జాముల వేళ ఉలికిపడి లేచి

మాడు మీద గోనె చేత ములుగు పట్టి

ఉరుకు పరుగుల మీద గట్టు మీదకు చేరి

చేతికొచ్చిన పంటను చూద్దాము అంటే

వెక్కిరింతల గొంతుతో గాలి ఊళలు పెట్టె

మింగువేత ధోరణిలో వాన చెంపపెట్టు పెట్టె

గడియ గడియకు నీట మునుగుతున్న కాపుని చూసి

నిర్లిప్తతన చేష్టలుడిగి చూస్తున్న కాపుని చూసి

ఏ నాటికి తెలివి తీరునో కదా ఈ మనిషికి

గాలివానలతో చెలిమి మాట నిలకడ లేని మనువని

పైరు పాపలను ఊయలలు ఊపు చేతులే

అంతలోనే గిరాటు వేయు గాలివాటగునని

చినుకు చనుబాలతో వృద్ధి చేయు జల్లులే

అతిశయించిన ప్రేమతో దానినే ముంచెత్తునని

ఏ నాటికి తెలివి తీరునో కదా ఈ కర్షకునికి

గాలివానలతో చెలిమి బుజ్జి వాళ్ళని చేయు బుకాయింపులని...

ఆరు నెలల కష్టము కోతతోనే ముగియు చివరికి

కాలము కలిసి వచ్చిందా, పంట కోతతోనో

అదృష్టము అడ్డము తిరిగిందా, గుండె కోతగానో

పంచ భూతాలతో ఆడే నిత్య పాచికల పందెములో

యేళ్ళ పాటు ప్రతీ ఆటకూ ఉన్నదంతా ఊడ్చి పెట్టి

పణముగా కాయ కష్టమొక్కటే మిగిలిన రోజు జీతగానికి

పాములే తప్ప నిచ్చెనలు ఉండని ఈ కరకు వైకుంఠపాళీలో

నడక నెమ్మదిగా ఒక్కో గడే, పడితే మాత్రం పైనుండి వెన్ను విరిగుడే

అయినా...

పొద్దు పొడవక ముందే జోడెద్దుల సైన్యమును అదిలించుకుంటూ

కర్మ కురుక్షేత్రంలో క్రమం తప్పక అడుగేసుకుంటూ

ప్రతి పూటా ప్రకృతి పరిచిపోయే పద్మవ్యూహాలను

ముందడుగే తప్ప వెన్ను చూపకుండా ఛేదించుకొని పోతూ

కడ దాక సదా పోరు సలిపే అభినవ అభిమన్యుడతడు

సరళి ఏదైయినా క్రమము తప్పని సంక్రమణము ఇది

ఫలితమేమయినా చేయక తప్పని జీవన సమరము తనది

దీపావళి

 చీకటి

సృష్టి మొదలవక ముందు అస్థిత్వము అంధకారపు లోగిలే

బ్రతుకు ఊపిరి తీసుకునే మునుపు చుట్టూ వెలుగు సోకని కూడలే

తనువు సేద తీరను కను రెప్ప దుప్పటి కప్పితే చీకటే

మనసు నెమ్మదించను నిదుర దారిలో తోడు నడిచేది చీకటే

అంకురించిన నుంచి అంతరించే వరకు బ్రతుకు భాగస్వామి చీకటే

పదిరెండు గంటల పాటు దినపు అర్ధనారీశ్వరపు రూపు చీకటే

మనిషి మనికికి ఆవల చేయి వీడని చెలిమి చీకటే

దృష్టి సోకని చోట ప్రమిద వెలిగించు ప్రేరణ చీకటే

జీవితము పొడుగూతా అభయం ఇచ్చే చీకటిని చూసి ఎందుకా భయం?

నిప్పుకు కారణభూతం మార్పుకు సాక్షీభూతం నేర్పుకు ఉత్ప్రేరకం ఈ నిశీధి బంధం

శబ్దము భేదించలేని శూన్యం నుండి

వెలుగు ఛేదించలేని తిమిరము నుండి

మహావిస్ఫోటనతో ఆవిర్భవించిన మనుగడకు

ఈ లేమితనమే మూలము, ఉద్భవానికి ఇది ఉచ్ఛాటనా మంత్రము

వినీలాకాశంలో దివిటీల చమురు కరిగిపోయాక

ఉనికి ఆనవాళ్ళు ఒక్కొక్కటిగా చెరిగిపోయాక

అనంతమైన విశ్వంలో తిరిగి ప్రశాంతమైన నిశ్శబ్దం

సవ్వడి వెలుగుల పురుళ్ళకు వేదిక మరొక మారు సంసిద్ధం

దివ్వెల వరసులు కట్టి వెలుగుకు పట్టం కట్టే ఈ పండగ

చీకటి తండ్రి వెలుగుల కొడుకుని గని మురిసే పండగ

చవితి

పొట్టివాడు

మూడడుగుల బుడతడికి ఏడ వచ్చెనో కదా

మీసకట్టు మొనగాళ్ళను ఎదిరించు మొండి ధైర్యం

విచిత్ర వేషభూషలతో వచ్చిన వానిని సైతం

గడప దగ్గరే నిలబెట్టి దాటనీయని వింత వైనం

చిన్న వాడవైనా ఇంటికి పెద్ద దిక్కు నీవేనని

చెప్పి పోయినా అమ్మ మాటాకా ఆ ప్రాధ్యాన్యం

అడిగిన తడవుననే ఆలోచించక వరాలిచ్చి

తల మీదకు తెచ్చుకునే తండ్రి పోలికదా ఆ జన్యం

కడుపు చించుకుని పుట్టకున్నా

పోలికలు దించుకుని ఎదిగినట్టున్న

పేరు లేని బాలుని సలిపిన పోరాటం

మొక్క సమము వాని మొక్కవోని తనమునకు నిదర్శనం

పసితనముననే ప్రాణము పణముగా పెట్టుట నేర్పెను

గండములు ఎంతటివి ఐనా ఎదురొడ్డి నిలుచు పరాక్రమమును

ఎడతెగక ఆటంకములు ఎదురు పడు ఉదంతములు నేర్పెను

కంటకములు తొలగించుకుంటూ ముందుకే సాగు పట్టుదలను

పరివిధములుగా పరులు నవ్విపోవు లోక రీతులు నేర్పెను

నమ్ముకున్న దాని మీద నగుబాటు నీడలు సోకలేవను వివేకమును

కదలడు, ఎవ్వరెదురైనా

వదలడు, పట్టినది ఏదైనా

అదరడు, సమస్య ఎంతటిదైనా

బెదరడు, ఒంటిగ నిలిచినా

చిన్న పాపడు, ఈ గణపడు

సంక్రాంతి

 పల్లె పిలుపు

బిర్ర బిగిసిన యాంత్రిక జీవనపు కిర్రుకర్రుల నుండి దూరంగా

గిలిగింతలు పెట్టే కువుకువల కిలకిలల వైపు కదులుదాము రా

పంచభూతాలు ప్రదూషింపబడే ప్రదేశాల నుండి వేగంగా

ప్రాణవాయువే ఊపిరి పీల్చుకునే పచ్చదనం వైపు పరువులెత్తుదాం రా

గడియారపు ముళ్ళ అంకుశపు పోట్ల వత్తిళ్ళను తప్పించుకుని పోయి

పనిబరువుతో నేలనంటిన నడుములు తిరిగి సరిచేసుకుందాం రా

అన్నమన్న మాటకు అర్ధాలు మారిపోయిన కలగాపులగాన్ని వదిలి

అవని అందించే మెతుకు మురిపాన్ని అబ్బురముగా చూసివద్దాము రా

రేపటిని నేడే అందుకోవలానే ఆరాటాన్ని అణచుకుని

క్షణాల కన్నిటికీ విలువ కట్టే పల్లె వైపుకు పోదాం రా

ఈ పట్టు భూతల స్వర్గమేమీ కాదు, ఇదొక శ్రామికుల దుర్గం

నలుగు పడని రాతి బెడ్డలని బీట వారిన గట్టి బీళ్ళని

చెమట నీటితో చదును చేసి రుధిర ధారలతో సారము చేసి

పండించినవన్నీ విస్తారముగా వడ్డించి పెట్టిన పచ్చని విస్తరి ఇది

నేలలో నాటిన మొలక గింజగా ఇంటికి చేరే వరకు

అంతరాయాలను తట్టుకుంటూ అవాంతరాలను దాటుకుంటూ

పెంపు చేసే పరిస్థితులే ముంపు తెచ్చే ఉపద్రవాలవకుండ

కన్న తండ్రిగా రైతు పంటను కంటిరెప్పగా కాపాడుకుండే ఈ పట్టు

సేద్యకారుడు సైనికుడిగా మారి చేసే మాతృభూమి సంరక్షణము

పరువులెత్తి పోతున్న కాలాశ్వమునకు పగ్గాలు వేసి

తీరుబడిగా సేద తీరుమనే సాంత్వన దొరుకునిక్కడ

కాలము కాలాలుగా తీరి ఋతువులు మాసాలుగా మారి

సమకూరినదిక్కడ సమయానికి సముచిత స్థానము

విత్తనములు వనముగా విస్తరించుట వేగము వల్ల కాక

వేచి చూచుటందే వున్నదన్న వివరణ ఉన్నదిక్కడ

నాగరికత ఎదుగుదలకు మూలాలు వెదుకు వారికి

నగరాలకు నడిచిపోయిన అడుగుజాడలు నేటికీ చెరిగిపోలేదు ఇక్కడ

పలకరింపులూ పరిచయాలూ మృగ్యమైపోతున్న అధునాతనములో

చిన్న నాటి పాత నేస్తుని అరుపు తిరిగి గుర్తుకు తెస్తుందీ పల్లె పిలుపు

నవరాత్రి

 తుల

పురుషునికి ప్రసాదించిన శారీరిక శక్తి

పక్షపాతి ప్రకృతి స్త్రీకి ఎందుకో సమకూర్చలేదు

పాపమునకు పుణ్యము కర్మమునకు ఫలము రోగమునకు వైద్యము మున్నగు అన్నిటా

సమతుల్యమును పాటించిన సృష్టి ఈ సమీకరణపై యెందుకో శీతకన్ను వేసె

బహుశ సమూహ జీవ సిద్ధాంతములో మనుగడకు మూలసూత్రములు

ఒకే చోట ఉందరాదన్న సంతులన నియమావళి వలన కాబోలు

ప్రాణమంకురించు పాత్రనొక వైపు పెట్టి

ప్రాకారముగ కండసిరిని దాని చుట్టుగ చేసి

ఒక దాని అవసరము మరొక దానితో తీరునట్టు

నిలిపిన నియతి యత్ భావం తత్ భవతి

బలము బలుపు చూసుకుని జీవ మూలములకే ఎసరు పెడితే

క్షేత్ర సారము స్రుక్కి మొలక మొలవని మరుభూమిగా మారి

మనిషి ఉనికికే ప్రమాదము వచ్చు వైపరీత్యము పుట్టు

అండ నిలవ వలసిన కండే మితులు తెంచుకుని తెగబడితే

కరుణ పొంగిన చోటే కార్పణ్యము రేగి

రక్తము పంచిన స్థానే ఆ రుధిరమునే తాగు దాహార్తి పుట్టు

మనిషి లక్షణములు మృగ్యమై మృగములై వర్తిస్తే

మాతృత్వము చాటై మృత్యువావతరముగ చేటై

పెంచిన మమకారము చోటే నిర్జించు యమకారము పుట్టు

ఈ నవమాసాల ఎరుకే నవరాత్రుల వెనుక యత్ భావం తత్ భక్తి

ఆరోగ్యమును అస్థిరపరుచు రోగకంటకములను

ఎదుర్కొనెడు సామర్థ్యమను శరీరమే సమకూర్చుకొనును

లింగ సమతుల్యమును దెబ్బతీయు దౌష్ట్యమునకు

తిప్పికొట్టెడు సాధనములను సమాజమే అందచేయును

వ్యాఘ్ర లక్షణమైన సహనమే వేళ చూచి విరుచుకుపడును

గడ్డి పోచలనుకున్న అబలమే పేనుకుని బంధములు వేయును

సమిష్టి తత్వముతో రక్తకణముల వలె రోగమంతమొందించును

మంచినెంచు మానవీయములే రక్ష కవచములై నిలుచును

బలముకూ శక్తికీ నడుమగల సన్నని వ్యత్యాసమును

సోదాహరణముగా తెలిపెడీ యత్ భావం తత్ శక్తి

వినాయక చవితి

పర్యావరుణుడు

చిగురించిన చెట్ల చాటున వినిపించెను వాసంతము

విరబూసిన విరుల దారి కదలి వచ్చెను భాద్రపదము

విప్పారిన పురితో వనములే వేదిక చేసుకుని నెమలి

వానకారు వరసలలో జరిపేను జగతి మురిసెడు జతి

పత్ర పుష్పాలతో పూల ఫలలతో నిండు చూలాలిగా ప్రకృతి

ప్రసవించింది తన పూత పంటగా పర్యావరణ పరిరక్షకుడిని

వన్య ప్రాణి ముఖము వచ్చి చేరెను వినాయకుడికి

నవ్యతని సంతరించిపెట్టెను పురాణ కథా గమనానికి

జంతువులను తలకెక్కించుకొను జీవ కారుణ్యమును

మించె పామును పాశముగ చేయు భూత దయయును

మనిషికే చెందందు ప్రపంచమున వనరులన్నీ అని

సమతుల్యమును చూపె మూడు జీవులని నిలిపి ఒక్క రూపుని

మట్టితో చేసిన ప్రతిమ తిరిగి మన్నులో చేరెడు విధము

గరికతో కొలిచిన పిదప తిరిగి గడ్డినే కరిచెడు వైనము

వినాయకుని పూజలో వస్తువుల పునరుపయోగ ప్రతిపాదనము

దేని నించి వచ్చేనో తుదకు దానికే చేరేను అనే సిద్ధాంతము

ప్రకృతి అనే పార్వతి నలుగులో ఉసురు పోసుకున్న నలుసుకు

ప్రతి అంశమందు తల్లి సంరక్షణమే ప్రాధమిక సూత్రమౌను

నవరాత్రి

 బహురూపి

పీఠమెక్కిన పిదపనే లేని కొమ్ములు ఎచ్చట నుండి మొలుస్తాయో

పదవులొచ్చిన వెంటనే పలుకులో బుసలు ఎందుకు వెలువడుతాయో

గద్దెనెక్కిన గర్వముతో విర్రవీగి పాలితులను పీడిస్తే

బలము శాశ్వతము అన్న భావనలో ప్రజలను పాలిస్తే

బక్కచిక్కిన చేతులు పేనుకుని అధికారమును కిందకీడుస్తాయి

స్వల్పమనుకున్న శక్తులు పూనుకుని కార్పణ్యమును కాలరాస్తాయి

మగాడు అనగానే లేని మదము ఎందుకు పొడుచుకుని వస్తుందో

మృగాల మాదిరి ఎందుకు వెంటబడి వేటాడలి అనిపిస్తుందో

మనిషికున్న ఇంగితము మరిచి మహిషమల్లె వర్తిస్తే

పురుషడన్న పొగరుతో పడతులెడ ఉచ్ఛనీచములు మరిస్తే

కొత్త జన్మ ఇచ్చుటలో తన పంచ ప్రాణాలు ప్రోది చేసుకొను స్త్రీ

మృగాళ్ళను మట్టుపెట్టుటకు సైతం సకల శక్తులూ సమీకరించుకుంటుంది

సహనమే శక్తిగా దశకంఠుని దరికి చేరనీయని సీతగా

ప్రతీకారమే బలముగా దుర్యోధనుని మట్టికరిపించిన ద్రౌపదిగా

రాజన్న మగవాడే అన్న పురుషాధిక్యతను ప్రశ్నించిన రుద్రమగా

చంటిబిడ్డను చెంగునకట్టి యుద్ధరంగమున చెలరేగిన ఝాన్సీలక్ష్మీగా

తల్లిగా బిడ్డకై తల్లడిల్లు సబలే సందర్భము వస్తే శక్తిగా రూపు మార్చగలదు

మహిషమల్లే రంకేలేయు మదమును ముకుతాడు వేయు యమునిగ రూపుమాపగలదు

వినాయక చవితి

 స్వయం 

ఏ నవ మాసాల ఊయలూగి ఉప్పతిల్లావని నాడు

ఆ కడుపు చల్లంగ చూడలేదని తల్లడిల్లేవు నేడు?

ఊరేగి వచ్చు మగనికి ఎదురేగ ముస్తాబు ముఖ్యమనుకుని

తప్పటడుగుల తడబడు వేళ వేలిచ్చి నడిపించ తీరుబడే లేదని

చిట్టి చేతులలో చిన్న కర్ర పెట్టి బుడిబుడి అడుగులు వడివడిగ నేర్చుకొమ్మని

అదే అదనుగా వెళ్ళి వాకిలికి కావాలిగ ఉండమని చెప్పిపోయిన

ఆ తల్లి అండ లేదనా, తెగిన తలతో పడి ఉన్న నీవు తలపోసేవు?

ఏ ముద్దు మాటల మురిపెమున ముద్దు మూటల మునిగావని నాడు

ఆ బోసి నోటితో నీలకంఠుని నెదిరించి బతికి బట్టకట్టేవు నేడు?

తన కన్న పెద్దలను నిలదీయ మర్యాద కాదన్న పాఠములు చెప్ప

తన చిన్ని కండలతో కొండలను ఢీకొనుటలో వివేచనను తెలుప

హిత బోధలను జీవిత సత్యాలను కూడ కూర్చొనపెట్టుకుని నేర్పించ

లోక రీతులను లౌక్య వర్తననను అనుభవ ప్రమాణముగా ఎరిగింప

ఏ తండ్రి నీకు తెలిపాడనా, తెగిన తలలో తెగని ఆలోచనలతో సతమతమయ్యేవు?

దేవుడన్న మాటే కాని దైవికము నీకు దోచిపెట్టినది కాదు

వరపుత్రుడన్న ఊసే కాని పదవులు నీకు వారసత్వముగ రాలేదు

తల్లిదండ్రులు ఉద్దండులే కాని వారి తేజము నీకు వచ్చు తలరాత లేదు

బతుకు వేటలో నీ గమనము ఒంటరే గమ్యము ఒంటిదే

బతుకు బాటలో నీ నడక చిట్టిదే నీ నడత గట్టిదే

బతుకు పాటలో నీ రాగము అతిశయమే నీ రవము అనితరమే

శ్రీరామ నవమి

 సంయోగం

రామాయణమును రక్తి కట్టించు క్షణమది

నరుడు వానరునితో జతకట్టు నిముషమది

విలువైనది కనపడక వెతుకుతున్న నరునికి

వేడకుండని వరము ఎదురుపడిన అబ్బురమది

చీకాకు చింతలతో విసిగి వేసారిన మదికి

అరాటమును తీర్చి ఊరటను ఇచ్చిన సమయమది

ఇల్లాలి అనురాగము తమ్ముళ్ళ ఆప్యాయతలే తెలిసిన మనసుకి

తొలిసారి స్నేహ మాధుర్యమును చవిచూపించిన తరుణమది

చెప్పకుండా వైకుంఠమును వీడి భువికి చేరిన హరిని

వెతుక్కుంటూ వచ్చి వెతికి పట్టుకున్న హరుని పంతమిది

మునుపు ఎన్నడూ కలవక పోయినా

మునుపు ఎన్నడో కలిసినట్టున్న భ్రాంతి

పోల్చుకోను ఆధారాలు లేకపోయినా

పోలికలో ఏదో మెరిసినట్టున కాంతి

జన్మతహా జాతుల భిన్నత్వమున్నా

ఆత్మలెన్నడో ఏకీకృతమైన ఆర్తి

వేష భూషలలో తేడాలు కన్నా

అంతర్వాహినిగా ఉన్న హరిహరుల అస్తి

ఎదురు పడిన మరు నిముషము

ఇరువురకూ ఏదో దక్కినట్టున్న ఆస్తి

ధనుర్బాణలు ధరియించిన తాపసికులు వీరులా? విరాగులా?

రాచ బాట వదలిన రాచరికులు యోగులా? వియోగులా?

విషణ్ణ వదనాల వర్తించు వీరలు చరులా? చారులా?

తమ్ముని నోటి వెంట అన్న గారి కీర్తి భాసిల్లెను

మంత్రి పలుకు వెంట రాజు గారి ప్రభ రాజిల్లెను

మాటల వెంబడి ఇరువురి అనుమానాలు సమసెను

బాటల వెంబడి ఇరువురి లక్ష్యాలు కలిసెను

వీరత్వమును చూప కొనగోటి వేలు వీలాయెను

స్నేహత్వమును చూప చక్కని నోటి మాట చాలాయెను

యుగాది

జంత్రగాడు

 వెలిసిపోయిన నిన్నటి రంగులను మంచు కళ్ళాపుతో చెరిపేసి

రాబోయే రోజులను పగటి వెల్ల వాటుతో సిద్ధం చేసి

ఋతువుల పేరుతో వింత శోభలను వెలయిస్తూ

కాలాల పేరిట కొత్త చిత్రాలను ఆవిష్కరిస్తూ

మూడు నెలలకో ముచ్చటైన ముస్తాబు దిద్ది

వేషానికి తగిన విరుల సౌరభాలు అద్ది

చూపించిన మనోఙ్ఞతను మరల చూపకుండా

కంటి యెదుట కమనీయమును నిలువనీయకుండా

యేడాది పొడుగూతా వాడే గారడీ వస్తువులను

ఏ పెట్టెలో దాపెట్టుకుని వెలికితీస్తుందో ప్రకృతి!

కాల రాట్నపు చక్రమును ఒక చేత తిప్పుతూ

దూదిపింజల జీవితము నుండి అందమను దారమను తీసి

అర్ధముతో దానిని బ్రతుకు మగ్గములో పడుగుపేక చేసి

ప్రకృతి ప్రతి యేటా నేయు వర్ణ చిత్రాల వస్త్ర ప్రపంచములో

మెచ్చుకునేదా మునుపుపెన్నడూ కనని సౌందర్యము?

నేర్చుకునేదా ముగింపు లేదను ఆశావాద దృక్పథము?

తెలుసుకునేదా కలిమి లేముల కలివిడి సూత్రము?

ఏడు రంగులు ఆరు రుచుల ఉదాహరణలతో

నాలుగు కాలాలు చెప్పి పోవు జీవిత పాఠాలు

పది కాలాల పాటు పదిలంగా నిలిచిపోవా!

శివరాత్రి

 జడము

మూడు కళ్ళూ మూసుకుని మౌని ముద్రలో కూర్చుని

చుట్టూ ఏమీ పట్టనట్టు ఏమిటా ఆలోచన త్రిలోచనా?

తరాల తరబడి యుగాల వెంబడి ఆత్మనే తరచుకుని

ఏ సమాధానము కోసము నీ అనంతమైన శోధన?

పరస్పర విరుద్ధాలతో ఏర్పరిచిన చరాచర జగత్తులో

ఏ పరిష్కారము కోసము నీ ఎడతెగని సాధన?

ప్రాణులకు నియమాల రాత రాసి ప్రకృతికి నియతి గిరి గీసి

కలుగ చేసుకోవలెనన్న కాంక్షను అతి కష్టముతో అణుచుకుంటూ

ప్రపంచమను ప్రయోగశాలలో సృష్టి అనే సృజనను చేసి

ఫలితము కోసము వేచి ఉంటున్నట్టు ఉంది నీ నిశ్చల రూపం

కల్పాల గాడిలో దొర్లుకుంటూ పోతున్న కాలచక్రములో

దేనిని దొరకపుచ్చుకునేందుకు ఆ ధ్యానము యోగీశ్వరా?

త్రికాలాలకు త్రికరణశుద్ధిగా సాక్షీభూతమై నిలిచి

మారుతున్న పాత్రలతో జరుగుతున్న జగన్నాటకమును

రాగభావ రహితముగా నిర్లిప్తతతో గమనిస్తూ

దరి చేర కోరిన వారికి అంతే దూరముగా

తెలుసుకో తలచిన వారికి అంతే దుర్లభముగా

తను బరిలోకి దిగక తన చెంతకు చేరనీయక

అర్ధమునకు ఆవల ఉండవలసిన ఈ ప్రయోగపు ప్రయోజనము

తుదిమొదళ్ళు తేల్చుకునేందుకు అన్నట్టు ఉంది నీ తపో తత్వం

సృష్టితో మొదలు కాలమునకు కదలవలెన్న సంకేతము

సమయమునే స్వాగతించు వేళ ఏల నీ మౌనము మునిపుంగవా?

ప్రతి ప్రారంభముతో మరల మొదలు కొత్త పాత్రలతో నూత్న పరిచయము

ఆసక్తికర మలుపులతో ఆట రక్తి కడుతోందనుకున్న మరు నిముషములో

కాలాతీతమంటూ జరుగుతున్న కథను మధ్యలో ఆపేసి ఉన్న పాత్రలను ఉత్తినే తరిమేసి

రంగస్థలమునును తిరిగి సరికొత్త బొమ్మలను నింపి పాత్రలను పరిచయము చేసే

ఈ అనాది వేదిక పైన అంతు తెలియని కథలు ఎన్ని చూసి ఉంటావో!

ఏ కథ మీద ఆసక్తి పడక ఏ పాత్ర మీద అనురక్తి పెంచుకోక

కాల ప్రవాహములో కరిగిపోయే మట్టి బొమ్మలు చెప్పే కట్టు కథలు

చిద్విలాసముగా మరో మారు చూద్దాము అన్నట్టు ఉంది నీ మౌన ముద్ర

సంక్రాంతి

 పునః

మూడేళ్ళ పైబడి మానవకోటి కొట్టుమిట్టులాడింది

కంటపడని దానితో కునుకుపడని యుద్ధంలో సతమతమయ్యింది

ప్రాణాధారమైన ప్రాణవాయువే తిరగబడి ప్రాణాంతకమయ్యింది

సమాజానికి మూలస్తంభమనుకున్న సహజీవనమే ప్రశ్నార్ధకమయ్యింది

మనిషి మనుగడకే ముప్పు తెచ్చిన తప్పు ప్రకృతి ప్రవర్తనదా?

నిక్షిప్తమైన శక్తులను వశము చేసుకోవెలనన్న మనిషి అత్యుత్సాహానిదా?

గుహల నాటి నుండి మనిషి శోధన ఆగలేదు తపన తీరలేదు

చేజిక్కిన దానితో చల్లబడి బతుకు బాటలో గమనమాపలేదు

ఎన్ని దక్కినా ఇంకేదో అందిపుచ్చుకోవాలన్న ఆరాటము

ఎదురుపడే ఆటంకముల మీద వెన్నుచూపని పోరాటము

కాలగతిలో కుతూహలమే మానవాళికి మహామంత్రము

పురోగతిలో తప్పటడుగులే మనిషి జీవన విధానము

పనికి అంది వచ్చే ఊసు తప్ప ప్రకృతిలో మంచి చెడులకు తావు లేదు

విధ్వంసము చేయగల పరమాణువే వెలుగునీనే కాంతులు పంచగలదు

జాతులను మాపగల సూక్ష్మ క్రిములే జీవ క్రియలకు కారణము కాగలవు

పట్టు తేడాలో చిన్న పనిముట్టే మారణాయుధముగా రూపు మార్చగలదు

ప్రకృతి ఇచ్చేది ప్రసాదాలూ వరాలు కావు, కేవలము పరికరాలు - వివేచనను బట్టి వృద్ధికో, వినాశనానికో!

తలలు తెగ్గొట్టి నెత్తుటి యేరులు పారించి నేలను మరుభూమిగా మార్చడమా?

అదే నేలను నమ్ముకుని నీళ్ళని పారించి భూమిని భోజన పాత్రగా అమర్చడమా?

ప్రగతి అన్నది సులభమైన సమాధానాల పూదారి కాదు

అది అడుగడుగునా అడ్డుపడే చిక్కు ప్రశ్నల రాదారి - సహనమును బట్టి సాగిపోవుటో, సమసిపోవుటో!

సంక్రాంతి

 పైలం కొడుకో

ఏరుంది నీరుంది పారేటి దారుంది

అయినా మూడు పంటల తడి అంటకున్నాది బిడ్డా

విత్తుంది ఎరువుంది చల్లేటి మందుంది

అయినా మూడు పూటలా కడుపు నిండకున్నాది బిడ్డా

లా-ఉంది హామి-ఉంది నేతన్నల నోటి మాటుంది

అయినా బండికెత్తిన బస్తా అమ్ముడవకున్నాది బిడ్డా

రుణముంది భీముంది అప్పుడప్పుడూ అప్పుమాఫుంది

అయినా సాలు కష్టం జేబు నింపకున్నాది బిడ్డా

డొక్కుంది గొంతుంది అరిచేటి హక్కుంది

అయినా గుండెనిండిన బాధ తగ్గకున్నాది బిడ్డా

కడుపు నింపేటోడిని కాలు కింద నొక్కెట్టి

రైతన్నదే రాజ్యం అని ఏమార్చింది రాజకీయం

అంత కష్టంగా ఉంటే హలం పక్కకు నెట్టి

వేరు దారులు చూసుకొండని సలహాలిస్తోంది సభ్య సమాజం

నష్టమనుకున్న పనులను కలలోన కూడ

తలపెట్టకూడదని పెట్టుబడిదారీల ఆర్ధిక శాస్త్రం

వ్యవసాయము వ్యాపారముగా చూడలేక వారసత్వముగా చేయలేక

బక్కచిక్కిన రైతు గుండె భగ్గున మండి కన్నెర చేసిండా

ఆహార భద్రత మీద కట్టుక్కున్న నవనాగరికతపు పునాది రాళ్ళు

నిలువునా కూలి సమాజానికి పేర్చేను నూతన సమాధి రాళ్ళు

వినాయక చవితి

అర్హుడు

పరాశక్తి ప్రేగు తెంచుకుని ప్రసవించకున్నా

తన ఒంటి నలుగున మొలకెత్తిన నలుసేగా మరి!

కడుపు చీల్చుకుని కంటేనే మొలుచు మాతృత్వము

మేని మాలిన్యముతో మలుచుకున్న వానియందు పుట్టదా ఏమి?

పాలు పట్టి పెంచకున్నా ఆ పసివాడికి

పతి కుపితమునకు విగతుడై పడి ఉండగా  

ఇంత ఊపిరిని పోయ పాలుపోలేదా ఆ ప్రాణశక్తికి?

కదలికకు కారణమగు కపర్దికీ

నిత్యమూ కైమోడ్పులందుకొను కాత్యాయనికీ

పుట్టిన వాడికా అడుగడుగునా ప్రాణగండాలు మానభంగాలూ! 

ప్రాణప్రదమగు పిల్లల పట్ల తల్లిదండ్రులకు ప్రేమెంత ఉన్నా

వారసత్వమున అందీయ వలసినవి తమ కీర్తి కిరీటాలు మాత్రము కావు

అడగకనే అప్పనముగ ఇచ్చినట్టి ఆస్తుల రాసులతో

బరువు తెలియని బిడ్డలు తమ తలరాతలు మార్చుకోలేరు

తండ్రి లోక రక్షకుడు కానీ తల్లి జగజ్జనని కానీ

తన పేరుకు పరువుకు తన గౌరవముకు గుర్తింపుకు 

తన ఆరాటము తనదే తన పోరాటము తనదే

తోటివాడు తక్కువ చేయనీ పక్కవాడు ఫక్కున నవ్వనీ 

తల తెగి పడినా గెలుపు తలంపును విడవని వాడే

ఆ తల్లి తండ్రుల ఒడి చేరుటకు అర్హుడు

శివరాత్రి

శ్రీ - కాళ - హస్తి

గాలి వాటున తేలిపోవు తీగ పందిళ్ళతో కాక

ఏల ప్రకటించుకో గలదు సాలె పురుగు

పరమేశ్వరుని పైనున్న అఖండ భక్తిని?

కడుపు చించుకుని ప్రేగు తీగల మూర్ఛనల

పరమ శివుని ప్రసన్నుని చేసుకున్న పౌలస్యుని 

రుద్ర వీణా తీవ్రతకు తీసిపోయినదా

అణు పరిమాణాము నుండి యెడతెగని దారాలు దొరలించుకుని

జగద్రక్షకుని ఉదర తంత్రులతో చిన్న నీడ 

చేసి ఇవ్వవలెనన్న తదేక ధ్యాన దీక్ష?

తమ వాడిని గొంతుకెత్తుకుని 

తమ విషమును గుటక వేసుకుని

తమను తరతమములు లేని విధముగా

అక్కున జేర్చుకున్న అంగజాంతకుని

గౌరవము ఏ మాత్రమూ తగ్గని రీతిన

మెరుపు కాంతులీను మిలమిల మణులను

పుట్టలోనుండి తెచ్చి పూజకు పెట్టెనా ఆ సర్పము?

బూది పూతతో బైరాగిగా తోచు ఆది భిక్షువును

రంగు రాలను ఇచ్చి మారాజును చేసెనా ఆ సరీసృపము

పుత్రవాత్సల్యము పుట్టేనో ఏమో ఆ పరమాత్మునకు

తన చిన్న తండ్రి కవళికలు కనిపించేనో ఏమో 

చాటంత చెవులతో నేరేడు పళ్ళంటి కళ్ళతో

పసితనము సదా తోణికిసలాడే ఆ కరివదనములో

ఘోర తపంబున ప్రసన్ను చేసుకున్న గజాసురుడు

కోపవశంబున తలలు తారుమారయిన గజాననుడు

కళ్ళ ముందు మెదిలేరో ఏమో ఆ హస్త మస్తకము కంటే

ఇంత నీరు చిలకరించి అంత అలరు శేషముల నుంచి

తండ్రి ప్రాపుకు ప్రాకులాడు చిన్న బిడ్డడు వాడు

కొలిచే తీరులు వేరయినా కోరుకునేది భక్తి సామ్రాజ్యమే

వేడే దారులు వేరయినా చేరే గమ్యము శివ సాయుజ్యమే

సంక్రాంతి

 మెట్ట వేదాంతం

విత్తు నుండి మొదలై ఎత్తు మొక్కగా మారేవరకు

పొంచి ఉన్న ముప్పులను తప్పుకుని ఏపుగా ఎదిగేవరకు

గాలి వాటున పోక గట్టి గింజగా గడప చేరేవరకు

చేట చెరుగులో మిగిలి కడుపుకు కూడుగా అందేవరకు

అన్నమనుకున్న దాని బాటలో అడగుడుగునా గండాలే 

నీటి చుక్క తక్కువైనా తగులాటమే ఎక్కువయినా ఎగసెక్కమే

మింటి ఉండ కన్నెర్రకు మాడిపోవటమే కనికరము లేక వాడి పోవటమే

నేల సారము పెరిగిపోతే క్షారమే తరిగిపోతే క్షామమే

పంచభూతాలు కూడి వస్తే పసిడి పంటలే పరాకున పోతే పస్తులాస్తులే

నేలను నమ్ముకున్న దానికి నికరముగా కనపడేవి అనుభవాల సిరులే

భూమికున్న విలువ "పొలము" అన్న లేదు

అమ్ముకున్న ఆదాయము అన్నము మొలిపించుటలో లేదు

అదృష్టానికిచ్చు ఆదరణ సమాజము కష్టానికి ఇవ్వదు

ప్రాణ ఆధారమైన సాగుబడికి సాగిలపడక

అర్ధమే పరమార్ధమనుకునే వింత లోకమిది!

అనిశ్చితాలు ఆలుబిడ్డలు కష్టనష్టాలు తోబుట్టువులు

వ్యయప్రయాసలు చుట్టపక్కాలు అప్పుసొప్పులు మిత్రబృందాలు

పేరుకు పడగలెత్తిన భూస్వామి ఎకరాలకు ఆసామి 

నడి సంద్రపు నావికుడిలా చుట్టూతా నీళ్ళే కాని ఎప్పుడూ తడవని గొంతే

మట్టి కోటల రాజే రైతు ఎండిపోయిన బీళ్ళకు రైతే రాజు 

యుగాది

అది ఇదే

అంతటా ఆవురించిన అంధకారము... అంతలోనే పెను విస్ఫోటము...
నీరవము నుంచి ప్రణవము శూన్యము నుండి సృష్టి ఆవిర్భావము
లెక్కలకు అందని సమయము సాక్షిగా ప్రాణమునకు అంకురార్పణము
తొలినాట కణముగా పుట్టి అటుపైన కణముల కంకణములు కలిసి
ప్రాణము జీవముగా ఎదిగి జీవము జీవితముగా స్థాపితము
సృష్టిలో ఇంధనము రగులుతున్నంత వరకూ బ్రతుకు ఆరాటము
అది ముగిసినంతనే సమయు కొడిగట్టు వెలుగు పోరాటము
తిరిగి ఆవురించు అంతటా అంధకారము.... తదుపరి జీవ ప్రక్రియకు నిరీక్షణము
భ్రమణాలు చక్రాలు దశలు జీవితానికే కాదు సృష్టికీ కారణభూతాలు
వర్షాలు యుగాలు కల్పాలు కాలానికే కాదు ప్రాణ మూలానికీ కొలమానాలు

ఉన్న అన్ని రుచులు ఆస్వాదించడం మనిషికి ముఖ్యమైతే
ఉన్న అన్ని కోణాలు ప్రదర్శించి పోవడం ప్రకృతికి పరిపాటి
తీయందనం వెనకనే వగరు పులుపు ఉప్పందుకుని ఉప్పు
చేదు చెంగు పట్టుకు కారము దైనిందినమున మమేకమైనట్టే
ఆహ్లాదము అడుగులో ఉత్పాతమూ మనోఙ్ఞము వెంటనే విలయమూ
అబ్బురము అండనే భీభత్సమూ ప్రకృతి వివిధ పార్శ్వాలు
జిహ్వకంటిన రుచికి గుణము లేదు మిగిల్చిపోవు అనుభవము తప్ప
ప్రజ్వరిల్లే ప్రకృతికి దోషము అంటదు అది తన స్వభావము కనుక
పరిధి దాటిపోయిన దాని యెడ వినమ్రతతో మెలుగుట యందే మానవాళికి ఉపాధి
రుచుల పాఠము చెప్పి ఈ కరకు సత్యము చెప్పిపోవునీ ఉగాది