శ్రీరామ నవమి



బంగరు లేడి



మిరుమిట్లు గొలుపు మేని రూపు
కుదురన్నది లేక కదులు చూపు
నిలకడెరుగక ఎగసిపడు మనసు
కన్నదందుకోను ఉరికిపడు వయసు
తృణమంత తిండితో నిండేను ఆకలి
కానలమ్మ వొడిలో తీరేను తనివి
చింతలన్నవి లేక చెంగుమను జోరు
చిరుచప్పుళ్ళకు కూడ బెంబేల బేజారు
కౄరత్వము నడుమ కదలాడు లాలిత్యము
మిసిమి రంగుల మెరిసిపడు మైథిలీ హరిణము

అంశ ఎత్తినది మనిషిదే అయినా
దైవత్వ ఛాయలందులో లేకపోలేవు
వీరాంగములెత్తినా కదపలేని విల్లు
వ్రేళ్ళతో అలవోకగ జరిపిన కధలు కలవు
మానవులకు సహజాతములైన ఈర్షాసూయలు
మచ్చుకన్నవి కూడా ఎక్కడా కాననేరావు
మామూలు మనుషులోపలేని బాధల బరువును
చిరునవ్వు ఊతాన చిటికెలో తలకెత్తుకోగలదు
అయినా పసిడిపై స్త్రీసహజమైన మమకారము
మహలక్ష్మి అయిఉండి పోనిచ్చుకున్నదికాదు
పర్ణశాలలో ఎదుట జింకలెన్ని ఉన్నా
మిసిమి మిసమిసలకు మనసు చెదిరిపోయేను
మనుషులైన కాని దైవాంశ సంభూతులు గాని
అందమను మాయాబంధనము నుండి తప్పించుకో వశమే!

యుగాది

ఇది మొదలు

మామిడాకుల తోరణాల ముంగిళ్ళూ
పచ్చదనాల పరిమళాల వాకిళ్ళూ
విరులబంతుల వింతకాంతుల లోగిళ్ళూ
ఆరురుచుల ఓలలాడిన అంగళ్ళూ
వంటలూ వినోదాలూ సరదాలూ సందళ్ళూ
ప్రకృతి పరిభ్రమణానికి పరమార్ధమిదేనా?
మట్టికొట్టుకుపోయిన వట్టిబతుకులకు పుప్పొళ్ళ గంధాలూ
కడుపుమంటలంటిన ఆకలిపేగులకు పరమాన్నభోజ్యాలూ
రేపన్న ప్రశ్నలో మునకలేయు మనుషులకు సంవత్సర సంగతులూ
చేదురుచి మరిగిన చింతజీవులకు షడ్రుచుల కీలకాలూ
సమస్యలూ సతమతలూ పాట్లూ పోరాటాలూ
సరిక్రొత్త ప్రొద్దుకు సరిజోడు బదులీయగలిందే సిసలైన పండుగ

నుదుటిగీతలు తిరగరాసే చుక్కల సమూహాలూ
చేతిరాతలు చెరిపివేసే గ్రహాల కప్పదాట్లూ
రానున్న ఆపదలనుండి అప్రమత్తు చేయు అవమాన ఘంటికలూ
చీకాకు చీకట్లలో ఆశలను రాజేయు రాజపూజ్య దివిటీలు
భయాలూ అభయాలూ నిస్పృహలూ తన్నివారణలూ
గగన సీమల గ్రహాల విహారాల గూడార్ధమిదేనా?
నింగిని పైకప్పుగా వేసుకుని తారలతో చెలిమిని చేసుకుని
ఎండవానలను అప్యాయతన ఒడలుతడుము బందుగులుగా మసలుకుని
పుట్టినచోటు జీవితగతిని నిర్దేశించు విధాతగా తెలుసుకుని
ఊహలను ఎగరనీయని కోరికలను పెరగనీయని బడుగు బతకుకులలో
గ్రహాలూ అనుగ్రహాలూ చక్రాలూ చక్రవ్యూహాలూ
ఆగ్రహించిన ప్రతి గ్రహముతో పేచేలే నిగ్రహించిన ప్రతి రాశితో రాజీలే

ప్రేరణ: సిరివెన్నెల 'నేను సైతం' చిత్ర గీతం 

శివరాత్రి




రాహిత్య 

చిన్న పరిధి మాది
తప్పువప్పుల తేడాల వాదులాడుకుంటూ
మంచిచెడుల భేదాల తర్కించుకుంటూ
పాపపుణ్యాల బేరీజులు లెక్కించుకుంటూ
నీ ప్రాపు కోసము ప్రాకులాడే దైనిందినము మాది
నీ లోతుపాతుల విషయమెరుగక
మా లోటుపాట్లు కప్పిపుచ్చుకుందుకై
మమ్ము పీడించు భయ అభద్రతలకు రూపులను ప్రతిపాదించి
ఆ రూపు నీకే చెరుపు చేయు దుస్సాహసములను ఊహించి
నీ సృష్టినుండి నిన్నే రక్షించి లీలలని మురిసేము
మా బింకము సడలకుండుటకు గాను నిన్ను బలహీను జేసి
భగవంతుడే బెంబేలు చెందగాలేనిది మేమెంత అనుకుని
నీకు గుణపాఠాల పేరుతో మేము తగు పాఠాలు నేర్చేము
నీ అస్థిత్వమను మా నుండి వేరు చేసి చూడలేని
చాల చిన్న పరిధి మాది

అనంత విస్త్రుతి నీది
ప్రాణికోటి ప్రతిరూపూ నీదే అయినటుల
అంతటిపై సమదృష్టి తక్క ఆస్కారము లేదు
గుణత్రయములు నీనుండే ఉద్భవించెనేని
హీన నీచములైన తిరస్కారము రాదు
సమస్తమూ నీలో సమసిపోయినంత
కటాక్షములు కార్పణ్యములు అడ్డుపడగజాలవు
మా నిరంతర గమనములో నీ చేయూత రవ్వంత ఉండదను నిజము
నీ గొంతు దిగని గరళము కన్న ఘాటైన వాస్తవము
మా స్తుతులు స్తోత్రాలు నీ చెవులకు
విశ్వాంతరాళములో మార్మ్రోగు నీరవాలు
కారణకర్తవు కావు కేవలము నిమిత్తనేత్రుడవనీ
జగతిపతివైనా నీ ప్రత్యక్ష పర్వ్యవేక్షణ పెట్టవనీ
నిస్తేజు చేయు సత్యాలు మమ్ము ఆచేతనము చేసినా
సమతుల్యము సమభావము సమ్యమనము
నీ తటస్థ వైఖరి చూచి అలవరచుకుందుము
చిన్న గిరి గీసుకుని చింత చెందు మాకు
పరిధి పెద్దది చేసి చూసినంత
వైశాల్యములు పెరిగి వైకల్యములు విరిగి
మాలో నిద్రాణమైన నీ తత్వమును గుర్తుచేయు
అనంత విస్త్రుతి నీది

సంక్రాంతి




 పతంగు పసందు 

సొగసైన రూపుతో సొంపైన తీరు
కుదురన్నది ఎరుగక కదలిపోవు జోరు
ముద్దులొలుకు ముఖాన మిరుమిట్ల కళలు
అందమను మాటకు కొత్త అర్ధములు కాబోలు
కొలువైన ఠీవిలో కదలాడు రాజసము
పొరుగున్నవాటితో పోటీ పడు పసితనము
నలుగురూ చేరి జరిపేరు వేడుక
కన్నవారికి కూడ చేయి కలప కోరిక
నడిపించువారి నైపుణ్యమును వెలయించు కీర్తి పతాకలు
గగన వేదికన విశృంఖలముగ నర్తించు నింగి రంగవల్లికలు

కదన రంగమున కాలుదువ్వు ఆవేశము
తోకను ఎగగట్టి తొడగొట్టు పౌరుషము
మీద కురికెడి తుంటరుల తప్పుకొను కౌశలము
అదను జూచి తెంపరిగ తిప్పికొట్టు చాతుర్యము
కుత్తుకల తెగ్గోయ పదును తేలిన కవచము
జోడి కుదిరెనా ఆత్మీయతన పెనవేయు బంధము
ఆయువున్నంత వరకు తల వంచని మొక్కవోని తనము
తీరినంతనే గాలిలో కలిసిపోవు కులాసాకు చిహ్నము
బరిలో పోరాట పలాయనములు ప్రయోగించు పాటవము
ఒంటిగా శాంతి మంత్రమును పఠించు మింటి కుక్కుటము

పుస్తక సమీక్ష - The Litigators



కాఫీ కొనుక్కోవడానికి కొట్టుకు వెళ్ళి, ఇచ్చిన కాఫీని చేయి జార్చుకొని ఒంటి మీద ఒలకపోసుకుని ఒళ్ళు కాలుచుకుని, తన ' చేతకానితనానికి ' కారణం ఆ కాఫీ వేడిగా ఉండడం వల్లే అని కాఫీ కొట్టు వాడి మీద కేసు చేసుకున్న ఉదంతం ఆ మధ్యకాలంలో అమెరికాలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ఆ ' ఫార్సు ' అంతటితో ఆగలేదు. సదరు కోర్టు వారు ఫిర్యాదు వైపే మొగ్గు చూపి, కాఫీ మరీ ' అంత ' వేడిగా (ఆత్రేయ గారి భాషలో, అంత ' ఇదిగా ') ఉండకూడదని నిర్ధారించి, వారిచేత లక్షల డాలర్ల పరిహారం కూడా ఇప్పించారు. తత్ఫలితంగా ఇప్పుడు కాఫీ కప్పుల మీది సూక్ష్మ ముద్రణ (fine print) - 'కాఫీ వేడిగా ఉండవచ్చు, చూసుకుని ఊదుకుని జాగ్రత్తగా త్రాగ మనవి ' అని.

వేడిగా ఉన్న ఇస్త్రీ పెట్టె మీదా పొరపాటున చేయి వేసి చేయి కాల్చుకుని, అది చాలక ఆ ఇస్త్రీ వాడినే కోర్టుకీడ్చి ఉతికి ఆరేసిన సందర్భాలు, దొంగతనానికి ఒక ఇంటికి వెళ్ళి నేల మీద గచ్చు మరీ నున్నగా ఉండడంతో కాలు జారినందువల్ల నడుము జారిపోయిన కారణానికి ఆ ఇంటి యజమాని పైనే  కేసు వేసిన ఉదాహరణలు, అభూత కల్పనలు కావు. ఇవి అమెరికా న్యాయ వ్య్వవస్థకే మకుటాయమైన తార్కాణాలను. 'నేను నీతో ఏకీభవించను కానీ, నీ భావప్రకటనా హక్కు కోసం నా తుది శ్వాస వరకూ పోరడతా 'ననే సూత్రం అమెరికా స్వేఛ్ఛావాద సమాజానికి ఎలా మూల స్థంబమై నిలిచిందో, అదే విధంగా వారి న్యాయ వ్యవస్థలో హేతువు, తర్కానికి ఎంత ప్రాధాన్యత ఉన్నాయో, అవే పాళ్ళల్లో అవివేకం, తెలివితక్కువతనం, మూర్ఖత్వం, కొండకచో తుంటరితననికి కూడా అంతే ప్రవేశార్హత ఉన్నవనడానికి పై మచ్చుతునకు చాలు. దానికి వారు ముద్దుగా పెట్టుకున్న పేరు ' టార్ట్ ' (tort). ఇచ్చేవాడు, పుచ్చుకునేవాడు ఉండే ఏ వ్యవహారంలో ఐనా, అది ఆర్ధిక, రాజకీయ, మతపర తదితర ఏ పరిధి పరిమితులలో ఉన్నా, ఒకడు మరొకడిని ఏ కారణానికైనా, శారీక, మానసిక, సామాజిక నష్టాల కింద, కోర్టు కీడ్చే వెసులుబాటును వారి న్యాయ వ్యవస్థ కల్పించింది. ఆ చట్టం పేరే 'టార్ట్ లా'.

కానీ, పైన కాఫీ కేసులో ఇస్త్రీ ఇబ్బందిలో, ఏ లాపాయింటు లాగి అవతల సంస్థని గిలగిలలాడించవచ్చు? దానికి జవాబే, లాలోని మెలికెలు, మెలకువలు, చీకటి కోణాలూ, రేచీకటి తీర్పులన్నీ ఔపోసన పట్టేసి, కేసు వేయువారికి వీనుల విందుగా విశద పరిచే విద్యా విశరదులే మన లిటిగేటర్స్. కాఫీ మీద ఒలికి, ఒళ్ళు కాలిందా? తప్పు మీది ఎంత మాత్రమూ కాదు, అసలు ఆ కప్పు అంత వేడిగా ఎందుకు వుండాలి, ఉండెను ఫో! ఆ కప్పుకు ఒక పరిరక్షణా వలయాన్ని పొందుపరచుకుండా మీ చేతికేల అందీయాలి, ఇచ్చెను ఫో! ఆ విషయం, అదే కాఫీ వేడిగా ఉండును అన్న ప్రాధమిక విషయం, మీకు చెప్పకుండా ఏల దాచాలి! ఇందులో మీ అవివేకం, అప్రయోజకత్వం, అసమర్ధత, అజ్ఞానం, ఎంత మాత్రమూ లేవు, ఉంటే గింటే, ఆ పెట్టుబడిదారీ సంస్థ యొక్క దురహంకారం, ఏం చేసినా చెల్లునులే అన్న పొగరు, కొట్టొచ్చినట్టు కనపడుతున్నాయి. అది చాలు వారి ముక్కుని న్యాయస్థానం నేల మీద అరగదీసి, ఆ అరిగిన ముక్కుని పిండి నష్ట పరిహారం పొందడానికి. మా ఫీసా, భలేవారే, మీరు బయానాగా ఏమీ ఇచ్చుకోవక్కర్లేదు, ఆ 'లక్షల డాలర్లలో', ఒక పావో వంతో అరో వంతో మీకిచ్చే పరిహారంలో మేము మినహాయించుకుంటాం! పైసా పెట్టుబడి లేని బేవార్సు బేరం! ఆలసించిన ఆశాభంగం!

కాదే వస్తువూ కవిత కనర్హం అని కవి అన్నట్టు, కాదే అసంబద్ధమూ కేసుకనర్హం అన్నది ప్రస్తుత న్యాయవాద నీతి. ఈ టార్ట్ బారిన పడ్డ వ్యాపార సంస్థల మీద మరీ అంత జాలి పడే పరీస్థితీ కాదు. చిన్న ఉదాహరణ: విపణిలోకి కొత్తగా వచ్చిన ఒక సంస్థ కారులో సాంకేతికమైన లోపాలు ఉన్నట్టు సదరు కారు కంపెనీ వారు గుర్తించారు. ధర్మాన్ని అనుసరించి వెంటనే విక్రయించబడ్డ కార్లనన్నిటిని వెనక్కి పిలిపించి (recall) ఆ లోపాన్ని స్వీయ ఖర్చుతో సరిచేయించి తిరిగి దానిని వినియోగదారుడికి అప్పగించాలి. వాస్తవానికి జరిగేది వేరు. లోపాలు సవరించడానికి అయ్యే ఖర్చు కన్నా, ఆ సాంకేతిక సమస్యల వల్ల కలిగే ప్రమాదాలు, దాని ఫలితంగా అయ్యే కోర్టు కచ్చేరీల ఖర్చు తక్కువైతే, ఆ లోపాల మాట బయటికి పొక్కనివ్వరు, కోర్టు ఖర్చులే ఎక్కువనుకున్న పక్షంలో బాధ్యతాయుతంగా ప్రవర్తించి (అంటే, తప్పని తద్దినంగా, చచ్చినట్టు) ఆ కార్లను తిరిగి రప్పించి బాగు చేయించే ప్రక్రియ చేపడతారు. ఈ వినిమయదారుడు - విక్రయదారుడి వింత లెక్కలలో, బాధితులు ఉండరు, లబ్దిదారులు తప్ప.

జాన్ గ్రిషం సరిక్రొత్త నవల ' ద లిటిగేటర్స్ ' న్యాయశాస్త్రపు మరో పార్వ్శాన్ని స్పృశించే మెచ్చదగిన ప్రయత్నం. ఇందులో విక్రయదారుడు, కోట్లకి పడగలెత్తిన ఒక మందుల కంపెనీ. వినియోగదారులు, ఆ కంపెనీ తయారు చేసిన కొలెస్ట్రాల్ మందు వాడిన వారు. వ్యాజ్యం, ఆ మందు వాడినందు వలన గుండెపోటు వచ్చి బాధితుడు పోయాడని అభియోగం. సూత్రధారులుగా, మందు వైపు, గంటకి వందల డాలర్లు వసూలు చేసే ఖరీదైన వకీళ్ళు, మంది వైపు, కంపెనీ కుంభస్థలాన్ని కొట్టి, ఆ కురిసే కోట్ల పరిహారానికి కాచుక్కూర్చునే చకోర పక్షుల్లాంటి చెట్టు కింద ప్లీడర్లు. ఇలాంటి బలవంతుడు-బలహీనుడి కధల నేపధ్యంలో, బలవంతుడు దుర్మార్గుడుగాను, బలహీనుడు ఆదర్శవాదిగా చిత్రీకరించడం సర్వ సాధారణం. బలం మీద హజం చేసి చివరికి నైతిక విజయం పొందడమనేది శిల్పం పరంగా చాలా స్ఫూర్థిదాయకమైన బాట. ఐతే గ్రిషం ఇక్కడ చూపించదలచినది వాస్తవం. నిజ జీవితంలో కోట్ల కంపెనీలన్నీ చెడ్డవీ కావు, బక్క చిక్కిన బాధితులందరూ పతిత్తులుగారు. ఇక్కడి పోరు అత్యాశకి అవకాశవాదానికి మధ్యలోనే. నోటి మీద నియంత్రణ లేక ఊబకాయులైన వాళ్ళు, తమ స్థూలత్వానికి మరొకరిని బాధ్యుల్ని చేసి తద్వారా ధనవంతులమవ్వాలన్న దురాశ ఒక వైపు, మందుల తయారీలో అత్యంత కీలక పర్వమైన మానవ పరీక్షలను (human testing) నియంత్రణల చట్టాలే లేని ప్రాంతలలో గుట్టు చప్పుడు కాకుండా చేససి సామాజిక బాధ్యతల నుండి చేయి కడిగేసుకునే పెట్టుబడిదారీ సంస్థల ధన మదాంధం మరొక వైపు. సందట్లో సడేమియా అంటూ, చచ్చిన శవాలను చూపి మొసలి కన్నీళ్ళు కారుస్తూ, సానుభూతిని రేకెత్తించి సంస్థల గల్లాపెట్టెలు కొల్లగొట్టచూసే న్యాయ బేహారీలు (dealers in law) ఒక వైపు. ప్రజా ప్రయోజనాలు వల్లించినా చివరకు లాభమే పరమావధిగా భావించే పెట్టుబడిదారుల, తమ అధోగతికి మరెవ్వడో కారణం అని చూపుడు వేలు ఎప్పుడూ ఎదుటి వాడి వైపు ఎక్కుపెట్టే ' బలహీన వర్గాల ', ఈ ఎలుక ఎలుక పోరును తీర్చే క్రమంలో రొట్టె మొత్తం ఎగవేసుకుపోదామని కాచుకుని ఉండే ప్లేడర్ల, ముప్పేట పోటీని కళ్ళు కట్టినట్టు వ్రాసిన గ్రిషం శైలి, కధనా చాతుర్యం అమోఘం. ఆదర్శానికి, వాస్తవానికి గల అంతరాన్ని సహజత్వం దగ్గరగా, కావలసిన మేరకే కల్పనని వినియోగించి, గ్రిషం వేలార్చిన ఈ కాలపు విదుర నీతి ' ద లిటిగేటర్స్ '.

తుదిపలుకు: ప్రఖ్యాత తెరవేల్పుగారి తాజా వ్యాపార ప్రకటనలో భవనాలు దూకుతూ, రోడ్ల మీద కార్ల పైకి ఉరుకుతూ, అవిశ్రాంతంగా అటుఇటూ ఎందుకనో పరిగెడుతూ, ఆ తెగువ అంతా ఫలానా వారిని శీతల పానీయం సేవించడం వల్లే అని అమాయకత్వంతో కూడిన అవివేకంతో శలవిస్తారు. ఆ ప్రకటన వస్తున్నంత సేపు, తెర దిగువ భాగం లో సూక్ష్మ ముద్రణలో - ఈ పరాక్రమం అంతా ఉత్తిత్తినే! నిజమే అనుకనేరు! దీనికి అంత దృశ్యము లేదు, దయచేసి అనుకరించవలదు - అని చూపించే అవసరం వెనక, పైన చెప్పి ఒక తెలివిలేని బాధితుడు, ఆ తెలివి తక్కువ తనాన్ని తన లాభంగా తర్జుమా చేసికున్న న్యాయవాదుల సమిష్టి కృషి దాగి ఉంది.

పుస్తక సమీక్ష - 11/22/63




సరిగ్గా 50 సంవత్సరాల క్రితం....1963...నాయకులు ప్రాణాలు అరచేతిలో పెట్టుకుని భద్రతా సిబ్బంది ఇనప కవచాల వెనక నక్కి నడవని రోజులు....ప్రజా సమూహాల్లోకి స్వేచ్చగా, నిర్భీతిగా, హుందాగా తిరగ గలిగే రోజులు...అమెరికా సమ్యుక్త రాష్ట్రాలు...టెక్సాస్ రాష్ట్రం...డాలస్ పట్టణం...22 నవంబర్ 1963...జన సంద్రంలో నింపాదిగా సాగిపోతున్న అమెరికా అధ్యక్షుడి కప్పులేని కారు (topless car) పైకి ఒకాదాని వెంబడి ఒకటి తూటాల వర్షం... కళ్ళ ముందే చేతులు ఊపుతున్న నాయుకుడు మొదట కంఠం పట్టుకుని పక్కకు ఒరిగిపోవడం, ఒక్క క్షణం తరువాత సమకాలీన రాజకీయల్లో తల పండిన నాయుకుల్ని సైతం బోల్తా కొట్టించగల చాతుర్యానికి ఆలవాలమైన అతని తల తూటా ధాటికి చిద్రం కావడం లిప్త పాటులో జరిగిపోయాయి... భయం... ఆందోళన... కంగారు... బాధ... పెల్లుబిక్కిన ఆవేశం ఆక్రోశం... ఏమి జరిగిందో ఎందుకు జరిగిందో అసలు ఎలా జరిగిందో తెలియని తీవ్రమైన గందరగోళం... చరిత్ర పుటల్లో ముదురు ఎరుపు రంగులో మరొక బాధాకర అధ్యాయం...

జాన్ ఎఫ్ కెనెడీ హత్య నేటికీ విప్పబడని ఒక పీట ముడి, ఛేదింపబడని ఒక జటిల సమస్య, బదులు దొరకని ఒక శేష ప్రశ్న. ఎక్కడో ఎత్తైన భవనం ఆరవ అంతస్థులోని ఒక చిన్న కిటికీ గుండా దూరంగా సాగిపోతున్న వాహనం మీదకి, చెట్ల గుబురు మధ్యలో నుండి, ఒక వ్యక్తి కచ్చితంగా అధ్యక్షుడి తలపైకి తన తుపాకీ ఎలా గురిపెట్టగలిగాడన్నది, సామాన్యుల నుంచి విశేషఙ్ఞుల వరకు నేటికీ కొరుకునపడని విషయం. పురాణాల్లో ఎప్పుడో మత్స్య యంత్ర ఛేదన తర్వాత, అంతటి చాకచక్యం ప్రస్ఫుట మయ్యే ఆ పాటవం చరిత్ర చెబుతన్న ఆ ఒక్క లీ హార్వీ ఆస్వాల్డ్ సొత్తేనా, లేక ఆ హత్యలో అతని సహకరించిన నిశిత గురిగాళ్ళ (sharp shooters) చెలికాళ్ళు వేరు ఉన్నారా? పోలీసులు, అంతర్గత భద్రతా వ్యవస్థ (FBI), మిలిటరీ వెరసి మొత్తం రక్షణా వ్యవస్థ మొత్తంలో మెరికెల్లంటి గురిగాళ్ళని ఎంపిక చేసి, ఆ భవనంలోని కిటికీ వద్ద నిలబెట్టి ముందు సాగిపోతున్న వాహనం మీదకి హత్య జరిగిన సమయంలో పేలిన తూటాలన్నీ లెక్కబెట్టి ఒక్కొక్కటీ తిరిగి కాల్పించగా, వాహనంలోని డమ్మీ తల పేలిన సందర్భాలు - 0. ఇటువంటి నమ్మలేని సంఘటనలు, భక్తి విషయంలో జరిగితే మహిమలవుతాయి, హత్య విషయంలో జరిగితే అభూత కల్పనలవుతాయి.

ఆ విడివడని హత్యోదాంతానికి పర్యవసానం - నేటికీ ప్రతి యేడాదీ, డాలస్ పట్టణంలో నవంబర్ నెలలో ఔత్సాహికులు, నేర పరిశోధకులు - పదవీ విరమణ పొందిన వాళ్ళు, పోలీసు వ్యవస్థలోకి కొత్తగా అడుగెట్టబోతున్న ఉడుకు రక్తాలు - ఒక చోట కలిసి, ఉన్న సాక్ష్యలను తిరగతోడి, సేకరించిన ఆధారలను మరల కాచి వడబోసి, ఈ 50 యేళ్ళలో ఎవరూ చూడని, కనిపెట్టని కోణన్ని వెలికీ తీసే (వృధా) ప్రయత్నం జరుగుతూ ఉంటుంది... ఈ రావణ కాష్టం ఇలా రగులుతూనే ఉంటుంది...ఆ బేతాళ ప్రశ్నలు - ఎవరు, ఎందుకు, ఎలా - వెక్కిరిస్తూనే ఉంటాయి... ఈ 50 యేళ్ళలో ఎన్నో వ్యాసాలు, పరిశోధనలూ, పుస్తకాలు, అధ్యాయాలు వెలువడ్డాయి. ఒక్కో రచయితది ఒక్కో దృక్పధం. ఆస్వాల్డ్, గాడ్సే మాదిరి, ఒక ఉన్మాది అని, అతని గురి అనితర సాధ్యమనే వాదన నుండి, కెనెడీ హత్య ఒక కుట్ర అని, దానిలో మాఫియా, క్యూబా కాందిశీకులు, ప్రభుత్వ చీకటి సంస్థల (black operations) అందరికీ తలా పడికెడి పాత్ర ఉన్నయని, అందుకనే ఈ హత్య అసలు వివరాలు బయటికి పొక్కనివ్వకుండా జాగ్రత్త పడ్డాయనే మరొక వాదం...కొత్త యేడాది...కొత్త పాత్రలు...కొత్త కధనాలు...కొత్త సిద్ఢాంతాలు...ఏ  వాదం నిజానికి దగ్గరో, ఏ ఊహ సత్యదూరమో తెలియని విచిత్రమైన పరిస్తితి... ఈ నేపధ్యంలో ఈ మింగుడుపడని చేదు నిజాన్ని తన అద్భుత ఊహాశక్తితో జోడించి, స్టీఫెన్ కింగ్ వెలువరించిన్న ఒక కాల్పనిక సత్యశోధన - 11.22.63.

జరిగిపోయిన ఘటనను నవలా నేపధ్యంలో అధ్యయనం చేసే పద్ఢతులు రెండు - 1. నవలా కాలాన్ని గతంలో ఖాయ పరచుకుని పాత్రలు చరిత్రతో చెలగాటమాడడం  2. 50 యేళ్ళ నాటి నేరాన్ని కొత్త కళ్ళతో చూసి గతించిపోయిన పాత్రలకు కాలాతీత శిక్ష వేయడం. ఈ రెండూ నలిగిన దారులు కాకుండా కింగ్ ఎన్నుకున్న కొత్త మార్గం - కాల(ంలో) గమనం (time travel). ఈ పద్ఢతిలో సమకాలీన పాత్రలు గతంలోకి వెళ్ళి వర్తమానంలో తెలిసిన వాస్తవాలని భూతకాలంలో వర్తింపచేసి కాలగతిని మార్చే ప్రయత్నం చేయడం. కాగా ఇటువంటి కాల గమన కథలన్నీ ఇప్పటి వరకు హెచ్చు సంక్యలో కాల్పనిక ప్రపంచంలో పాత్రలకే పరిమితమవగా, 11.22.63 ప్రపంచ చారిత్రిక గతిపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపిచిన ఓ దేశాధ్యక్షుడి హత్యోదాంతం చుట్టూ అల్లడం విశేషం. ఇది ఒక సాహసోపేతమైన నిర్ణయం కూడా, ఎందుకంటే 1963 తరువాతి ప్రపంచ రాజకీయ పరిణామాలు అన్నీ సుపరిచితాలే, శిలాశాసనాలే - కల్పన పేరుతో వాటిని మార్చడం కుదరని పని. కెనెడీ అప్పటి కాలంలో అభ్యుదయ వాది. సోవియట్ రష్యాతో సంబంధాలు క్షీణదశలో ఉన్న దశకంలో, క్యూబా క్షిపణి సంక్షోబం (Cuban missile crisis) సమయంలో అలముకున్న యుద్ధ మేఘాలను తన సమయస్ఫూర్తితో చెదరగొట్టి, సామరస్యానికి పెద్ద పీట వీసిన గొప్ప రాజనీతిఙ్ఞుడు. అతని హత్య పిమ్మటే అమెరికా వియత్నాంతో మరొక సారి రష్యాతో తలపడడం, ఆస్తి, ప్రాణ, పరువు నష్టాల ఘోర పరభవం పొందడం గమనిస్తే, కెనెడీ బ్రతికి ఉంటే 70వ దశకంలో అమెరికా రాజకీయ చరిత్ర మరొక విధంగా ఉండేదన్న సత్యం నిర్వివాదాశమవుతుంది.

కాని కాల గమన కథల్లో ఒక అవ్యక్త వైరుద్ధ్యం (implicit paradox) ఉంది - భూత కాలాన్ని మారిస్తే వర్తమానికి అర్ధం పోతుంది అన్నది. అప్పుడు కథ (చరిత్ర) గతం నిర్ణయించిన (ప్రభావితం చేసిన) సరళ రేఖలో సాగకుండా, ఏ క్షణంలో గతం మార్చివేయబడినదో ఆ ఉత్తర క్షణంలో వర్తమాన బాట మధ్యలో చీలి, చరిత్ర మునుపు నడవని పధంలో దూసుకుని పోతుంది. కెనెడీ హత్యని నివారించ గలిగితే రెండు అగ్రరాజ్యల మధ్య పోటీ, పోరు లేక భువి భూతల స్వర్గమైపోతుందా? లేక కాల ప్రవాహానికి ఒక చోట అడ్డుకట్ట కడితే, దాని ప్రభవం ఊహించని చోట ఉప్పెనై విరుచుకు పడుతుందా? దీనికి కూడా చరిత్రే సాక్ష్యం. జింబాబ్వే దేశనికి స్వాతంత్ర్యం సముపార్జించడంలో కీలక పాత్ర పోషించిన రాబర్ట్ ముగాబే ఆ తరువాత దేశాధ్యక్షుడై, పదవీ లాలసుడై, నియంతగా మారి, ఆ దేశ సౌభాగ్యాన్నే కాలరాస్తున్న చేదు వాస్తవం చిరపరిచితం. కాల గమన రచనల్లో మరొక పెద్ద సవాలు - వాటి నిబంధనలు. కాల గమనం ఎంత కాల్పనికమైన, అది కూడ కొన్ని నిబంధనలని విధిగా అనుసరించవలసినదే. గతాన్ని చెరిపి వేసిన మనిషి యొక్క అస్తిత్వం వర్తమానంలో ఏమవుతుంది, గతాన్ని మార్చడం వల్ల భవిష్యత్తులో జరిగే పరిణామాల ప్రకంపనల పర్యవసానాలు, ఏ గీత దాటితే ఇక గతచరిత్ర పూర్తిగా సమసిపోయి నూతన చరిత్రకి నాంది పలుకుతుందో, ఈ నిబంధనలు సాధారణంగా మొత్తమొదటే పొందు పరచబడతాయి. ఇక వాటిని ఎంత సమర్ధవంతంగా వాడుకుని కథని రక్తి కట్టిస్తాడన్నది రచయిత ప్రతిభపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒక విధంగా ఈ తరహా రచనలు, తన ఉచ్చు తనే వేసుకోవడం, తనే దాని బారి నుండి ఎంత తెలివిగా తప్పిచుకోవడం లాంటిది.

కింగ్ రచనల్లో సహజంగా కనపడే ఉత్కంఠా, నాటకీయత, పైపెచ్చు కాలంతో పోటీపడే ఈ సదర్భంలో, పతాక స్ఠాయిలో దర్శనమిస్తాయి. 60వ కాలం నాటి సామాజిక పరిస్థితులు - రంగు వివక్షత ఇంకా సమసిపోని ఆ రోజుల్లో - సామాన్య జనుల జీవన విధి విధానాలు, సంభాషణా వైచిత్రులు, వీటన్నిటిని సమగ్రంగా అధ్యనం చేసి, సమకాలీన irony నిండిన కళ్ళతో భూతకాలని భూతద్దంలో చూడడం, ఒక విధంగా భగవంతుడి పాత్ర పోషిచడం లాంటిదే - జరగబోయేది తెలిసిపోయి, జరుగుతున్న దానిని కావలసిన క్షణంలో మార్పు చేసే ప్రయత్నం చేయడం. చివరికి అనుకున్నది అవుతుందా, అనుకున్నది అయితే, అది అంతటితోనే ఆగుతుందా, గతం పునాదిగా మిగిలిపోయి వర్తమానం దాని మీద ఎదగాల్సిందేనా, లేక గతం తవ్వుకోవడం వర్తమానానికి వాంఛనీయమేనా... ఈ ఆసక్తి దాయకమైన ప్రశ్నలకు సంతృప్తికర సమాధానం - 11.22.63.

About a Boy





It is only fitting that Tendulkar is born in a land where the lines that separate legends, myths, fairy tales, facts and histories have long blurred to the point that one passes off as the other with little sense of disbelief and incredulity. It appears only fair that Tendulkar is from the region where the elevation of man to myth to idol to God can happen all in a single lifetime. It is probably deserving that he hails from a culture that has a personalized God customized for every event and occasion, with each God invested with the requisite powers and reigned with right amount of defects and faults. In the land of countless deities, idols, Gods, swamis, babas and Gurus, finding a place for him in that pantheon of elevated and extraordinary is not a tough task. And to think that all of that is because of his cricket is only telling half the story. It was a confluence of events and factors that contributed to the transformation of plain admiration of a talent to true worship of his name. At the turn of the 80's when the country was stretching its limbs and finding its feet into becoming the economic powerhouse (at least, in the game) that it is now, when the team was getting pounded by all and sundry, except on its tailor made pitches, when the credibility of the side was mired in a spate of scandals, rose a cherub with a squeaky voice and squeakier clean image, standing up to the mighty and the ferocious, eager to showcase his prodigious talent on bigger and better stages. And then the system took over from there - guarding him fiercely from unwanted influences, guiding him through every step of his away outside of the playing field, the cabal of administrators, commentators, marketing professionals nurtured this once in a lifetime talent with a kind of attention, dedication and devotion reserved probably to messiahs and incarnations. And Sachin repaid the faith reposed in him, maintaining till the end the dignity, the humility, the humbleness and the reservedness that endeared him to the elders, the aggression, the accumulation, the domination and the subjugation that won him the hearts and minds of the youngsters. Discipline might probably mean cutting out the cover drive completely while amassing a mammoth score of 241, however much induced, lured and enticed by loose deliveries outside the off. But there has to be a much stronger word than 'Discipline' to describe the unwavering from the path of dull, normal and boring in all of the 24 years and remain steadfast to the cause of cricket. Not playing a cover drive, many can repeat the feat at that level, to not throw his enormous weight around for over a couple of decades, history has yet to checkmate Sachin's move.

His talent - the scores, the runs, the performances on the field - is not what that made Sachin the phenomenon, he turned into. It is what transpired, quite paradoxically, outside the cricket stadia. India fell in love with the little lad who was in the early throes of teendom, when he was featured in a little segment on a Sunday morning cricket show hosted by then recently retired cricketer. Sipping hot tea off a tiny stainless steel glass, he, in all his wide eyed naivete, proclaimed, quite innocently, that he didn't mind facing the likes of Marshall, Walsh and Ambrose, because "the ball comes righT onTo the baT" (stressing on all the "T"s with his guttural might). It was love at first sight. It had all the trappings of a teenage love story - the innocence, the charm, the attraction and the optimism for the future that lay ahead. Though the relationship had its ups and downs, the nation more or less stood behind its man, riding the crests and roughing out the crests together. And whenever the relationship hit the rough patches on the long road, it served well that the country never forgot why it fell in love with Sachin in the first place, emerging out of the many crises that popped up more and more frequently in the later stages, more faithful and more devoted. It is an ultimate tribute of undying loyalty, endless love that can ever be showered on a sportsperson, by a nation that never fell out of love with a dimunitive lad who never grew out of his boyish charm. Even the Bard could not had penned a better love fest.

The two yard sticks that size up the stature of a great career are how long and how well the career served the team, as against the team carrying the career, and second, how does it measure up against other superlative talents that took to bat during and before. Every great career has a familiar trajectory - the bell curve - along which it unfolds. The gradual rise to the top, the stay at the perch above and slow climb down. During both the climbing up and down periods, the team supports him through the establishing and the eventual struggling periods, which the talent repays in kind (sometimes manifold) during his stay at the top. No career, no matter how talented or blessed, is an exception to this, and neither was Sachin. During his rise, the administrators and the fans, in a rare show of unity, extended a long rope to him, allowing him the time and space to breathe and bloom. The fact that he didn't hit his stride till the 80th one day before he hit his first century attests to the faith and patience, that would not have otherwise been extended to any other player. And the only reason for it appears to be the need and the longing for a true hero, in those dire times. In all fairness, the two stars that shone brightly till then, Sunil and Kapil, were never "heroes" in the truest sense of the word, that the entire nation rallied around blindly. Sure, on their days, they won matches single-handedly for the team, but in Sachin, the nation found an intoxicating cocktail of Kapil's aggression and Sunil's classicism, coupled with the innocence and humility that happily coexisted with the hunger and the talent - the stuff that "heroes" are made of. Add to the fact, the team, when he joined the proceedings, was ragtag bunch of aging stars and unrealized talent, getting beaten black and blue by teams that mattered. Sachin's arrival was a fresh breath of air to a rudderless team with broken sails. Here was a lamb among lions, David among Goliaths, a true boy among men. There could not be a better underdog story. It was as much as the prodigy of his talent as it was the desperation of the times.

The stay at the top was a sight to be beheld. Every cricketer, particularly the batsmen (only because they got more chances and more time on the field), at the peak of their prowess seem to be operating in a different zone altogether, unperturbed by the commotion all around and unburdened by the weight of expectations, where runs seem to be piling up without a great degree of difficulty, when the hand-eye coordination seem to be fine tuned to the purest precision, and the performances seem to be appearing as an art form unto themselves. Huffing and puffing, the fast bowler fumes in from the 30 yard circle intent upon exacting a pound of flesh or at least an ounce of blood from the puny figure staring him in the eye from across the 22 yards. The ball thunders down as though the clouds opened and hell fell over, rushing in to crush the toes and topple him over into humiliated submission. However the ball lands just a few centimeters short of the intended spot and what should have been a perfect yorker turns into a full length ball. Then the magic begins. With the head perfectly still, and the eyes, that had been following the ball all the way across, sufficiently lit up, and the body in perfect balance as Vinci's Vetruvian Man, the bat comes down in a silky motion and meets the ball just as it is about to rise up and cause damage. The momentum of the bat transferring its kinetic energy to the speeding ball causes it make a complete halt for a fraction of a millisecond and reverse its direction right before speeding away to the sight screen boundary, blowing a fleeting kiss to the wickets across, as it hurries through the outfield with great expediency. Text book, Straight Drive. It was Newton and Beethoven at their harmonic and symphonic best, an exhilarating mix of classicism of art and dynamism of science, amounting to a feast to the eyes and pleasure to the senses. Straight drive, they say, is the benchmark by which a batsman is judged, and Sachin never lost it till his last innings.

Aside from the straight drive, the square cut, with the ball climbing upon him and Sachin rising alongside it, balancing his entire weight on a few toes and slicing the ball across its rotating axis to cause it to race to the boundary, is another virtuoso performance. Front foot, back foot, drive, cut, pull, hook, delicate, hard, precise and strong - his quiver had an answer for every situation, as he is known to be virtually faultless with nary a creak in his technique. Bowlers could not intimidate him and the opposition merely stepped back and allowed him to make a mistake, than forcing upon him their will ('We'll let him have his hundred" - Steve Waugh, opening comments on a bilateral series, post Desert Storm). The one cornerstone that Sachin built his career upon and the one keystone that sustained his career all along was balance. This has been Sachin's strength. He never talked down any opposition, never sledged or intimidated, was never casual or loose, and balance - of the mind, and the body, on the field and off it - played a huge part in it. Warne once mentioned that they never sledged Sachin, for they found the harder they came at him, the stronger his resolve, to stay at the crease, got. His stoic nature while under the helmet could also be borne out of the fact that he discontinued his formal education, never going past high school, that automatically bred reservedness and a certain kind of steeliness which allowed his bat to do the talking for him, replying in runs, sledging in centuries, and trading tirades in fifties. It was this period during most of the 90s and early 00s that garnered the idol worship for him that was hitherto unseen on the global stage. While the wickets fell around him, he valiantly stood between the opposition and its march towards victory; while the rest of the order crumbled on what looked like minefields, he reveled on the same to mistake them for featherbeds. The gulf between him and his compatriots was so vast and wide, that with him, and him alone, swung the fortunes of his team. And this single handed, and single minded performances for well over half his career earned him a privilege that no other sportsperson in any other game was rewarded with - a tenure.

And then, the descent. When the wick glows bright and strong, it would appear as though it would go on forever and the mere thought that it would eventually burn out its potential and exhaust itself seems inconceivable at that moment. Light fades into darkness, seasons change and careers end. It is nature's law and Sachin's invincibility in the 90s was no exception. However the descent was not a direct way down. It stalled and spurted in phases, only to pick up steam and chug nice along right after each of those breaks, it stuttered and stumbled in other instances, picking up second wind and sailing away smoothly to safety yet again. Sure, every career would run into a ditch every so often. But in a 24 year span, if about 1/4ths of it was downtime, over 6 years of staggered non-productivity was bound to earn the boot for any other mortal. Yet Sachin was given the wide berth to bat himself back into limelight, without the looming fear of being shown the door. On his day, Dravid won matches for his country, both in the short and long forms. It was even remarkable that Dravid had to go against his play, change his style to suit the quicker format and excel at the same game that he once was decreed (and derided) as unfit for. Yet, Dravid's lone dip in his ODI career saw him out of the side for good. And the reason quoted on his pink slip - too old. Dravid had no option but to swallow the injustice and look on as Sachin failed for matches and years together without making a significant contribution and still remained very much part of the team's strategy and its long time future. What could explain that?

Ganguly was the captain that India never had - abrasive, combative, winning, and more importantly, winning aboard, and consistently at that. His aggression rubbed off on the team and taught it ways of locking horns, meeting eyes, and matching slurs, all the while, backing the talk up with performances. He spotted talent, picked the horses and ran the courses, earning him their fierce loyalty. He was the as close an Imran Khan that India could ever lay its hands on. Yet he became more and more a non-playing captain in the final stages of his career, finding it hard to justify his place in the side as a player, particularly when the younger brigade was knocking hard at his doorstep. With the lone dip came the swift marching orders. K.Srikanth's stint as a captain (coincidentally Sachin's debut tour to Pakistan) met a similar fate of him losing his place in the side even after a noteworthy draw against a stronger opposition in their backyard. Their noteworthy performances as captains never came to their rescue, when their careers fell on the chopping block. Needless to say that Sachin never suffered similar fate. His lull in the performance as a captain earned him sympathies, instead, from all quarters. He was never stripped off his captained, he was only relieved of it. Why the double standard?

The reason was simple, Sachin was their boy. He was the son of the soil, the chosen one. The Tendulkars might have had first claims on him before he took to cricket. The moment he took to the national stage, he belonged to the nation. Which father would banish his beloved son to ignominy when his otherwise stellar standards falter a bit? Which mother would not give her blessed son the solace of her warm embrace, when the bundle of her joy was unraveling in front of her eyes? Sachin has grown up and lived his life in front of the eyes of the nation. It is the nation that has never grown old with (of) him. In a true Peter Pan fashion, every time he took the field, they never could get past and put behind the boyish exuberance that once launched Qadir's offerings into astral territories. Sachin has grown up, got married, and begot children of his own. But the nation always looked at him as the same 13 year old who once sipped hot tea from a steaming glass in front of the national television audience, enunciated every syllable with the force of the straight drive, and (foolishly/confidently) proclaimed that he never minded the blinding pace of the dreaded West Indian pace battery. Sachin had fallen down, scraped his knees and elbows a few times, and survived a few bruises, fared below par on many occasions, but in the eyes of the nation that donned the role of surrogate parents, he could not fail, he could do no wrong, he deserved all the time he needed to pull himself up and climb up the horse and ride away into glory, however many times it took. Fair? Just? Impartial? Ask any parent those questions and pat would come the reply - Doesn't Matter. And that's exactly what happened - squelching the voice of the minority that cried of preferential treatment, the nation didn't care whether the team performed or not, as long as Sachin clawed back into form. Win or loss be damned, Sachin was back among runs! 

In the end, what did Sachin mean to the country - its favorite son, its close sibling, its apt pupil and its stern mentor? To each his own, but the common factor among all those different roles was one who never forgot his roots and manners. As said before, the phenomenon of Sachin has little to do with his cricket!