సంక్రాంతి

కష్టే ఫలి


ఆ పండగ పూట...
నునుపెంచు చమురు వంటిని చీకాకు పెట్టేసింది
వదిలించు నలుగు దానిని రెట్టింపుచేసింది
తల అంటు పులుసు కళ్ళలో అగ్ని పేర్చిపోయింది
ఆనక సాంబ్రాణి పొగ ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసింది
గుక్క ఆపని పాపాయి ఏడ్పుతో అలసి నిద్దరోయింది
ఆ సాయంకాలం...
కొత్థ బట్టల మెరుపులో కళ్ళు చికిరించింది
మీద పడు పళ్ళను లేని పళ్ళతో కొరకచూసింది
పుణికి పోయిన బుగ్గలతో మోము ఎరుపుతేలింది
ఇచ్చివెళ్ళిన బహుమతులు వెంటనే తెరవజూసింది
పొద్దుటి పాట్లకు చక్కటి ప్రతిఫలం దక్కిందనుకుంది

ఆ నిశీధి సమయం...
వంగిన నడుము ఇక ఉండలేక బావురుమంటోంది
వంచిన మెడ ఇక నిలువలేక వాలిపోతోంది
గొంతు కూర్చున్న కాళ్ళు ఇక కూల బడమంటున్నాయి
వంకర్లు తిప్పిన వేళ్ళు ఇక కొంకర్లు పోతున్నాయి
మొదలైన చక్రాలు ఇక ముందుకు సాగమంటున్నాయి
మరు ప్రాతఃకాలం...
ముగ్గుకున్న రంగులన్నీ బుగ్గలకు ఎక్కినాయి
రంగవల్లికా అల్లికలు కడకు కొలిక్కి వచ్చినాయి
అదను చూసిన నీరసాలు ఒక్కసారి దాడి చేసినాయి
కదలదనుకున్న రధము కొత్త కులుకు నేర్చింది
బిగిసికూర్చున్న మూతి మీద మొదటిసారి చిరునవ్వు మెరిసింది

ఆ చేల గట్టున ...
పాత పంట ఫలము అరకొరలు మిగిలించింది
బీటలేసిన పొలము క్రొత్త సవాళ్ళను విసిరింది
కరుడుకట్టిన కాలము కష్టాన్ని అదృష్టంతో తూచింది
గతపు గుణపాఠాల గురించి రైతన్నను ప్రశ్నించింది
ప్రకృతి పరిస్థితులతో పోరు వలదని వారించింది
ఇక సంక్రమణ సమయాన...
బొబ్బలెక్కిన చేతులు పంట పాపలను నిమిరినాయి
బండ్లకెక్కిన  బరువులు కష్టమును మరపించినాయి
ఎండబడిన వొళ్ళు ఎట్టకేలకు సేద తీరింది
మొండి నిలిచిన చేలు మరల సాగుకు సైయ్యంది
ఒడిదుడుకుల జీవితము ఈ యేటికి గట్టెక్కింది

దీపావళి

సమరం

పంటి బిగువులలో నవ్వుల మతాబాలు నొక్కి
కంటి ప్రమిదలలో చూపుల వత్తులు వేసి
తేలియడు మనసుల తారాజువ్వలు ఎగరేసి
చిచ్చర వయసుల చిచ్చుబుడ్లను ఎగదోసి
వొళ్ళు వెలుగు వేడుకులకు వప్పజెప్పు వేళిది

రెప్పల మూతలలో చీకట్లను బంధించి
మాటల సందులలో నిశ్శబ్దాలపై లంఘించి
వాకిళ్ళ వెంబడి వెలుగు వారధులు నిర్మించి
సుశిక్షితులైన ప్రమిద సైన్యమును నడిపించి
నెలరాయని దాచేసి చీకట్ల ఇక్కట్లు గురిచేయు
నింగి నంగనాచికి గట్టి బుద్ధి చెప్పు రణ తరుణమ్మిది

విస్ఫోటాలతో వినికిడి వణికింది
క్షిపణులతో చూపు చెదిరింది
కార్చిచ్చు కాలరాత్రికి కంటికి కునుకు లేకుండా చేసింది
శబ్దకాంతుల మూకుమ్మడి దాడి నిశ్శబ్దమును దాసోహమనిపించింది
విజయవార్తలు మోసుకుని పోవు వెలుగు రేఖల వాణి వినీలాకాశాన విస్తరించింది

అంబరాన్నంటు సంబరాలు ముచ్చటగా ముగిసినాయి
కుత్తుకలు తెంచు కార్పణ్యాలు శాంతితో సమసినాయి
క్రితము రాత్రి బుస్సుమన్న ఉత్సాహాలు మరు ప్రొద్దుకు తుస్సుమన్నాయి
ఆనందాల అవశేషాలు యుద్ధభూమిలో విగత జీవులవలే పడిఉన్నాయి
ఓదార్పుల ఊడ్పులలో ఆవిరైన చైతన్యం అక్కడక్కడా చిటపటమన్నది
సమవర్తియైన కాలం బలం కూడగట్టుకుని మరుయేటికి మళ్ళీ సమాయత్తమయినది

నవరాత్రి

కోహం (నేనెవరు)?


ఏ రూపమున ఒదిగితివో
ఏ బాధ్యతను నెరపితివో
ఏ  రీతిన బడసితివో
ఏ నీతికి బలియయితివో
నీకైనా తెలుసునా ఓ ప్రాణ శక్తీ?
సృష్టి స్థితి లయలు ఏర్పరిచేవు
గుణ గణ తేడాలు అమరించేవు
సమతుల్యముల సమస్యలు వచ్చెనేని
నిక్కచ్చిగా నిన్నే నీవు భాగించేవు
మాతృహృదయమై సమస్తమూ సృష్టించి
మరణమూర్తియై నిఖిలమూ నిర్జించేవు

కడు వింతైన వర్తన నీది
తలరాతలు నీ చెప్పు చేతల ఉంటే
చెడును అసలు ఆటలో చొరనీయుటెందుకు?
విధి నీ కనుసన్నల మెలిగుతుంటే
వివిధమైన వికృతమును ప్రోత్సహించుటెందుకు?
సంకల్ప శాసనములు నీ లీలా వినోదములు
నిర్మాణ నాశనములు నీ క్రియా విశేషములు
ఆ లెక్కన మంచి చెడులు నీ రెండు చేతులు
నిత్య ఘర్షణ నీ గుండె చప్పుడు
చరాచరమును కదిలించు ఈ చేష్టలు
నీకైనా తెలుసునా ఓ ప్రాణ శక్తి?

పుస్తక సమీక్ష - Pet Semetary





భయము అన్న మాటకి అర్ధం వయసుతో పాటు మారుతూ ఉంటుంది. చిన్నతనంలో భయం అన్నది కంటికి కనపడని వాటినుండి మొదలుకుని పెద్దయ్యే సమయానికి కళ్ళెదురుగా కనపడే వాటిగా రూపాంతరం చెందుతుంది. ఈ రెండు వయసుల్లోనూ భయం కలిగేది పరిణామాల వల్లే, సాధ్యతల వల్లే (consequences, possibilities). ఏదో తప్పకుండా జరుగుతుంది అన్న కీడెంచే శంక కంటే, ఏం జరగచ్చో తెలియని అయోమయం ముఖ్యంగా భయానికి కారణభూతం. అర్ధరాత్రి...నిశ్శబ్దం....కూసేవి, అరిచేవి కూడా నిద్రలోకి జారుకున్న వేళ...ఇంట్లో ఓంటరిగా ఉన్నప్పుడు, గది చీకటిగా ఉండి, చుట్టూ కళ్ళుపొడుచుకున్నా కూడ ఎక్కడ గోరంత వెలుగు లేనప్పుడు, ఆ గదిలోకి వెళ్ళి ఏదన్న పని చేయాలంటే, చిన్న పిల్లల మాట పక్కన పెట్టి, అన్నీ తెలిసిన పెద్ద వాళ్ళకి కూడా గుండె కావలసినదాని కంటే కాస్త ఎక్కువగా కొట్టుకోవటం మానదు. ఇది దెయ్యాలు, భూతాలు ప్రశ్న కాదు, సాధ్యాలూ, పరిణామాల ప్రశ్న. నిజానికి కల్పన తోడై, ఊహకి వాస్తవం జోడై, ఆ సాధ్యత మనసుని వొద్దన్న చోటికి లాక్కెడుతుంది, మదిని తీవ్రమైన ఆలోచలనతో నింపేస్తుంది, శూన్యంలోకి ఒక్కసారిగా గాలి జొరబడినట్లుగా. ఒక్క సారి లైటు వేస్తే, ఎదురుగా ఆ మధ్య చనిపోయిన కావలసిన మనిషి కుర్చీలో కూర్చుని తలేత్తి ఒక్కసారి నవ్వితే....అప్పటి వరకూ విన్నవి, కన్నవి, ఎవరెవరి అనుభవాలో లీలగా చెవిన పడినవి అన్నీ కట్టకట్టుకుని మన వాస్తవాల మీద మూకుమ్మడి దాడి చేసి ఆ సెకనులో సగం కాలం లోనే, చేయి స్విచ్చి దగ్గ్గరకు వెళ్ళి లైటు వేయబోయిన లిప్త పాటులోనే, ఒక భయోత్పాతాన్ని సృష్టిస్తాయి. ఇది సరే సాధారణ భయాలు, చీకట్లో పక్కన దాకున్ని భౌ అని అరిచే బాపాతులు, ఈ భయాలకి ఆలోచనతో లంకె ఏమీ ఉండదు. ఇటువంటి భయాలకి ప్రతిస్పందన అంత అసంకల్పితంగానే ఉంటాయి. ఒక్కసారి ఉలిక్కిపడి, ఝడుసుకుని ఆనక తమయాయించుకుని అన్నవాడి మీద గొంతు చించుకునో, లేక ఫక్కున నవ్వేసో మర్చిపోయే భయాలు. ఇక రెండో తరగతివి. ఈ భయాలు ఎక్కడికీ పోవు, మెదడు పొరల్లో ఎక్కడో నక్కి ఉంటాయి, మనసు కాస్త కుదుట పడిన వేళ్ళలో, ఆలోచనలకు కాస్త తీరిక దొరికిన సమయల్లో నెమ్మదిగా తలపుల తలుపులు తెరుచుకుని ఒచ్చి మొహం చూపించి మళ్ళీ మాయం అవుతాయి. మిట్ట మధ్యాన్నం...సూర్యుడు నడి నెత్తికొచ్చాడూ...చుట్టు అంతా వెలుగే...అయినా...ఆ నిశ్శబ్దం చీల్చుకుంటూ...ఒక్కసారి ఫోను మోగితే...ఇంట్లో లేని వాళ్ళ గురించి వినకూడని వార్త వినాల్సి వస్తే....ఈ భయాలు కల్పనలలోంచి పుట్టుకు రావు, వీటికి వేళ్ళు వాస్తవాల్లోనే ఉంటాయి. చీకట్లోంచి దెయ్యం వచ్చి మీద పడుతున్న భయం కన్నా, ప్రేమించే వాళ్ళ గురించి వినలేని వార్త వినాల్సి వస్తుందన్న భయం కోటి రెట్లు భీతావహం. అందుకే, కల్పన కన్న వింతైనది, భయం కొల్పేది, నిజం...సాధ్యత కలిగిన నిజం (possible truth). దీనిలో, సాధ్యత కలిగిన నిజాల్లోకి అత్యంత భయకరమైనది చావు...అంతేనా? చావేనా?

భయం అన్న ఏకైక భావనను ఊతం చేసుకున్ని గత నాలుగు దశాబ్దాలుగా తన పబ్బం బ్రహ్మాండంగా గడుపుకుంటున్న రచయిత స్టీఫెన్ కింగ్. కుక్కల దగ్గర నుంచి కార్ల వరకు, దెయ్యాల దగ్గర నుంచి గ్రహాంతర వాసుల వరకూ ఏ వస్తువునీ విడవకుండా ఒక్కో నవలలో ఒక్కో రీతిలో ప్రపంచాన్ని హిస్టీరియా రోగ పీడితుల్లాగా వణికిస్తున్న అసాధారణ రచయిత. భయము, చావుని త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్ముకుని ఇప్పటికి 60 కి పైగా పుస్తాకాలు రాసిన ఈయన, ఇప్పటికీ తన రచనల్లో తనను వ్యకిగతంగా భయపెట్టిన రచన ఏమిటయా అంటే ఠక్కున Pet Semetary అంటాడు. ఈ పుస్తకం విడుదలయి దాదాపు 25 సంవత్సరాలు కావొస్తోంది, కాని కింగ్ తన మాటని ఇప్పటి వరకూ మార్చునే ప్రయత్నం చేయలేదు. Pet Semetary కి మించిన భయం పడను, పెట్టలేను, పెట్టబోను కూడ అని ఘంటాపధంగా చెబుతాడు. ఈ వాక్యంలో ఏమాత్రం అతిశయం లేదు. నిర్ద్వంద్వంగా Pet Semetary స్టీఫెన్ కింగ్ రచనల్లోకి అత్యంత భయోత్పాత మయినది (horrific). విచిత్రమేమిటంటే ఇందులో దెయ్యాలూ భూతాలు ఉండవు, రక్త పాతాలూ, మారణ కాండలు ఉండవు. ఇవి లేకుండా భయమేమిటయ్యా అంటే, ఈ నవల పునాది అంతా వాస్తవంలో, సాధ్యత మీద ఉంటుంది. ఒక డాక్టరు కుటుంబం, ప్రేమించి పెళ్ళి చేసుకున్న భార్య, ముచ్చటైన ఇద్దరు చిన్న పిల్లలు (వయసులు 10, 2). ఆ ఊరికి ఉద్యోగం నిమిత్తం కొత్తగా వచ్చారు. ఊరు శుద్ధ పల్లెటూరు - నాగరికతకు దూరంగా, ప్రశంతతకు దగ్గరగా. విసిరేసినట్టు ఉన్న ఇళ్ళు. యాంత్రిక యుగంలోనే ఉన్నారని గుర్తు చేస్తునట్టు అప్పుడప్పుడు ఉన్న ఒక్క పెద్ద రోడ్డు మీద దూసుకుపోయే పెద్ద పెద్ద ట్రక్కులు. ఇదే వాతావరణం. కింగ్ శైలి పాఠకుడిని ఆ ప్రదేశం లోకి తీసుకుని వదిలేస్తుంది. వాహనాల హోరు కన్నా గాలి హోరు అక్కడ ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. రోడ్డుకి ఒక వైపు డాక్టరుగారి కుటుంబం మరొక వైపు దూరంగా ఒక వృద్ధ దంపతుల కాపురం. కనుచూపు మేరకు కనపడే ఇళ్ళు ఈ రెండే. వచ్చిన రోజే తాతగారు పరిచయాలు చేసుకుంటూ డాక్టరుని హెచ్చరిస్తాడు, రోడ్డు జాగ్రత్త, పిల్లలు జాగ్రత్త అని. ఇక అక్కడి నించీ కథ తనంతట తానే రాసుకుపోతుంది. ప్రతి రోజూ పొద్దున్నే దినపత్రికలో కనపడే చిరపరిచితమైన వార్త - అదుపు తప్పిన వాహనం, అభాగ్యుని మరణం. యేళ్ళ తరబడి వినీ వినీ చూసీ చూసినా కూడా, అప్పుడప్పుడూ ఉలిక్కిపడేట్టు చేసేది, అటువంటి వహనాలకి అభం శుభం ఎరుగని పసి కందులు బలైపోయినప్పుడు. స్కూలు బస్సు రివర్స్ చేస్తూ చూసుకోకుండా అప్పుడే దిగిన చిన్నారి మీద ఎక్కించేసిన వార్తలు, ట్రాఫిక్ అంటే అవగాహన లేని పిల్లలు రోడ్డు మీదకు పరిగెత్తి ప్రాణాలు కోల్పోయిన సందర్భాలు, ఇవి దినపత్రికల్లో నిత్యపారాయణలూ. అనుకున్నదే జరగకూడనిదే జరుగుతుంది, డాక్టరుగారి రెండేళ్ళ పిల్లవాడు ఒక సాయకాలం పూట ఆటలో తండ్రి వెనక పిలుస్తున్నా, అరుస్తున్నా, వెంటపడుతున్నా, వినక ఆగక, ఆ రోడ్డు మీదకి పరిగెత్తి, తండ్రి కళ్ళ ఎదురుగానే, ఎగిరి దూకి పట్టుకోబోయిన చేతులకి ఒక రెండడుగుల దూరంలోనే, ఒక ట్రక్కు కింద నలిగి, ఈడ్చుకుపోబడి....

చావు బ్రతుకుకి ఒక విషాదాంతం అన్నది జీవిత సూత్రం అయితే, కింగ్ ఆ సూత్రానికి సిసలైన అగ్నిపరీక్ష పెడతాడు. ఒకవేళ, ఏ అవకాశం చేతనైనా చచ్చి పోయిన వారిని తిరిగి బ్రతికించుకోనే అవకాశం ఉంటే...ఉన్న చిన్న మెలిక అల్లా, మృత్యువు నించి తిరిగి వచ్చే వారు పూర్తిగా పూర్వపు మనిషిగా తిరిగి రాకపోవచ్చు...కళ్ళు కాస్త నిస్తేజంగా ఉండవచ్చు, మనసులో పూర్వపు బంధాలు, అనుబంధాలు గుర్తుండక పోవచ్చు, మాటల్లో, చేతల్లో అంతకు మునుపు లేని కౄరత్వం (పైశాచికత్వం) అక్కడక్కడా మెరవవచ్చు, ఇంకొన్ని లోపాలూ, దోషాలు ఉండిఉండ వచ్చు. కానీ విషాదంతో రగిలిపోతున్న మదికి ఇవీ ఏమీ పట్టవు. ప్రమాదంలో మాంసపు ముద్దగా మిగిలిన వాడు, ఒక్కసారి మళ్ళీ యధా రూపంలో కళ్ళకు కనిపిస్తే చాలును, మాటలు ముద్దుగా కాక ముద్దగా నూతిలోంచి వస్తున్నట్టు ఉన్నా ఒక్కసారి ఆ గొంతుతో మళ్ళీ తనని పిలిస్తే బావుండు, ప్రతీ రాత్రి పడుకునే ముందు నిష్కల్మష ప్రేమతో పెనవేసుకునే ఆ చిన్న చేతులు మరొక సారి కౌగిలించుకుంటే (అది ధృతరాష్ట్ర కౌగిలి అయినా సరే) బావుండు అన్న భావనలు (అందులో తిరిగి తెచ్చుకునే అవకాశం ఉందని తెలిసినప్పుడు) విచక్షణలకు, ప్రకృత్రి నియమాలకూ తావునీయవు. ఇంట్లో ఉన్న పిల్లవాడు పొద్దున్నే బడికి వెళ్ళి తిరిగివచ్చేంత వరకు ప్రతి తల్లితండ్రుల మదిలో ఎక్కడో గూడు కట్టుకున్న అత్యంత సహజమైన సాధ్యత (possible) ఉన్న అతి పెద్ద భయం ఇది. ఇదేనా ఆఖరి సారి, ఇవేనా ఆఖరి మాటలు, ఇదేనా ఆఖరి చూపు... ఇక్కడ ఆ భావావేశాలతో (అంత భయపడుతూనే) ఆడుకుంటాడు కింగ్. అదే పరిస్థితుతలో ఏ తల్లి ఉన్నా, ఏ తండ్రి ఉన్నా ఏం చేస్తారు? చావు బ్రతుకుల మధ్య ఊగిసలాడుతున్న ఆ దేహాన్ని తెచ్చి తిరిగి ఇంట్లో పెట్టుకుని అవే అవ్యాజానురాగాలు పంచగలరా? కన్న పాశం, గర్భశోకం ఎంత వరకు తెగించగలదు? కధలోని చివరి రెండొంతులు విషాదానికి, విచక్షణకి, విధ్వంసానికి మధ్య జరిగే వర్గపోరుని ప్రతిబింబిస్తుంది. బాధను భరించలేక ఏకాస్త ఊరటైనా ఏదో విధంగా పొందడానికి మనసు చేసే ఆలోచనలు, తప్పని తెలిసినా సరే వాదంతో తర్కంతో తనను తాను సమాధాన పరుచుకునే పద్ధతి, కింగ్ రాసిన (అనేకానేక) స్వగతాలకి మకుటాయమానంగా నిలుస్తుంది. భయానికి అర్ధం ఏ విధంగా వయసుతో పాటు మారుతుందో, అదే విధంగా Pet Semetary కి ప్రతిస్పందన కూడా. పిల్లలు లేనప్పుడు చదివితే ఇది కేవలం ఒక మంచి రచయితకి వచ్చిన గొప్ప ఊహగా వర్గీకరించచ్చు, అదే పిల్లలు కలిగిన తరువాత చదివితే, చావు దైనిందినానికి ఎంత దగ్గరగా ఉందో, విషాదం మనిషిని ఎంత దూరం వరకూ లాకెళ్ళగలదో, నిజ జీవితల సాక్షిగా చూపించగలిగిన గొప్ప దర్పణం Pet Semetary.

వినాయక చవితి


He is handicapped in every which way that Gods almost never are. Short, stout and slow, his physicality belies his power. Turning his drawbacks into his strengths, he is not physically disabled at all, he is just differently abled, is all.





తేడా

దొప్ప చెవుల అర్ధమేమిటయా అంటే
గొప్ప మాటలు వినుటందుకనేవు
చికిలి చూపుల దృష్టి దేనికయా అంటే
నిశితమును నేర్చుకుందుకనేవు
ఏకదంతపు ఉదంతము ఉటంకించమంటే
పనిపైని శ్రద్ధ మరలకూడదనేవు (***)
ఉరగబంధపు ఉదరమేమిటయా అంటే
మితుల నీతులు మరవకుండుటకు గాననేవు
అంత కాయమునకు అంతే వాహనము అంటే
గమనము కాదు గమ్యము ముఖ్యమనేవు

శక్తికి ప్రతిరూపైన తల్లిఉండి
ఇన్న్ని బలహీనతలతో ఏల ఉంటివంటే
సిద్ధి బుద్ధులను కలిగిన నాకు
కండ సిరులతో పని ఏమిటనేవు
జగము కోసము గరళము గుటకలేసిన ఈసుడు
కొడుకుపై కాసింత కనికరము కూడ లేదంటే
ఉదయాన తేజాన తీండ్రించు భానుడే
ఆనక హాయిని పంచు వెన్నెలవడా అనేవు
అన్నిటిన పోటీలుపడు షణ్ముఖుడు
అన్నగారన్న విలువ నీకేల ఈయడంటే
పెద్దరికమన్న ముందు పుట్టుట కాదు
ఒద్దికున్నవాడు పెద్దవాడనేవు

ఉన్నదంతా వింత, లేనిదానికి లేదు చింత
వైకల్యములెన్ని ఉన్నా వ్యాకులతతో గడపడీ గణేషుడు
అవలక్షణము కాదు అది విలక్షణమన్న మాట మరువడీ మరుగుజ్జువాడు

*** The lore goes when Vyasa picked Ganesha to pen his epic Mahabharata, the latter puts the condition that he would take up the job only if Vyasa continues his recitation unabatedly, to which Vyasa counters that Ganesha should only write what he understood well. That gave both of them the necessary breaks, while Ganesha paused to understand the meaning of the verse, Vyasa got the space to think about his next verse. And when Ganesha's pen gives away midway, he breaks one of his tusks and continues the dictation.

పుస్తక సమీక్ష : The Innocent Man




గణేష్ ఉత్సవాల నేపధ్యంలో నేర చరిత్ర కలిగిన వాళ్ళని ముందు జాగ్రత్త చర్యగా జైళ్ళలోకి తోయడం, నగరంలో భారీ దొంగతనం ఏది జరిగినా పేరు మోసిన ముఠాలకు ముందస్తుగా విచారణల పేరుతో థర్ద్ డిగ్రీ తీపి రుచులను మారు వడ్డించడం వ్యవస్థకు చిరపరిచతమైన చర్యలు. ఇవి చూసినప్పుడు శిక్ష పడేది చేసిన నేరానికా, ఉన్న నేర ప్రవృత్తికా అన్న మీమాంస వ్య్వస్థను వేధించక మానదు. నేరాన్ని నివారించడనికి, సంఘాన్ని పరిరక్షించుకోవడానికి ఇవన్నీ ఆవశ్యకాలు అని సంఘం ఎంత సరిపెట్టుకున్నా, అదే శిక్షాస్మృతిలో వందమంది నేరస్థులకు శిక్ష పడకపోయిన పర్వాలేదు, ఒక్క అమాయకుడు కూడా చేయని నేరానికి బలి అవకూడదు అన్న సూత్రం అంతర్వాహినిగా చెలామణీ అవుతుందన్నది నిర్వివాదాంశం. శోచనీయమైన విషయం ఏమిటంటే, ఇంత ప్రాధమిక సూత్రం అంతర్వాహినిగా, ఆకాశంలో అరుంధతిగా, లేక చెప్పుకోవడానికి బావున్న నానుడిలాగా కాక, ఒక స్థిరమైన చట్టంగా తర్జుమా కాకపోవడం. ఆ కారణంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా వేల కొద్దీ నిర్భాగ్యులు వంచిత పరిస్థితుల దృష్ట్యా నేరస్థులుగా ముద్ర పడిపోయి జైలు గోడల మధ్య కృశించిపోవడమన్నది నాగరికతకు చెంప పెట్టుగా, సమాజానికి మాయని మచ్చగా ముద్ర పడిపోయింది. వాళ్ళు చేసిన ఏకైక నేరం, అంతకు మునుపు సంఘం చేత నేరస్థులుగా ముద్ర వేయించుకోవడం. 70వ దశకంలో ప్రఖ్యాత హాలీవుడ్ దర్శకుడు స్టేన్లీ కూబ్రిక్ 'A Clockwork Orange' అన్న చిత్రంతో నేర ప్రవృత్తిని శిక్షాస్మ్రితిని ఒక్క కుదుపు కుదిపాడు. అందులో అసాంఘిక భావాలు ధమనుల్లో జీర్ణిచుకుపోయిన ఒక కరుడు కట్టిన నేరస్థుడిని, శిక్షా వ్యవస్థ అప్పుడే కనిపెట్టబడిన ఒక కొత్త ప్రక్రియ ద్వారా సంస్కరణకు ప్రయత్నిస్తుంది. ఆ ప్రక్రియ ఒక విధంగా ఆ నేరగాడిలో మానవత్వం మొలకెత్తించడానికి బదులు, మనిషితనన్నే కూకటి వేళ్ళతో పెకలించివేసి చివరికి పిచ్చివాడిని చేస్తుంది. కొండ నాలుక - ఉన్న నాలుక చందాన సమాజ బాధ్యత నేరానికి శిక్ష వేయడం వరకే గాని, ఆ ప్రవృత్తిని ప్రేరేపించే మనసు మీద సమాజానికి ఎటువంటి హక్కు లేదని తేలుస్తుంది. సినిమా కాబట్టి విమర్శకులు ఆహా అన్నారు, ప్రేక్షకులు ఓహో అన్నారు. నిజ జీవితం లో సమాజం కాసింత కాని, శిక్షాస్మృతి రవ్వంత గాని మారిన పాపాన పోలేదు. ఇటువంటి అదిగో తోక అంటే ఇదిగో పులి అన్న సమాజ అసంకల్పిత ప్రతీకార చర్యలకు బలైపోయిన ఒక వాస్తవ కధ, జాన్ గ్రిషం కలం కార్చిన ఒక కన్నీటి బొట్టు  'The Innocent Man : Murder and Injustice in a small town'

ఒక యువతి మానభంగం హత్యలకు బాధ్యుడిని చేసి ఒక వ్యక్తిని చట్టానికి రెండు కళ్ళ వంటి రక్ష-శిక్ష వ్యవస్థలకు రూపులైన పోలీసు యంత్రాంగం, చట్టం మంత్రాంగాలు కలిసి చేయని నేరానికి ఉరికొయ్యల ఊగులాటలకు ఎంత దగ్గరగా చేర్చాయో అన్నది స్థూలంగా కేసు. సరి సరి ఈ బాపతులు నేర చరిత్రలో కోకొల్లలు, ఈ మాత్రానికే న్యాయ దేవతకు ఏదో నడి బజార్లో పరాభవం జరింగిందన్నట్టు ఆవేశలూ ఆక్రోశాలు శోకాలూ ఎందుకో! అవును, ఈ బాపతలు మన ధర్మ పన్నాలలో చర్విత చరణాలూ నిత్య పారాయణాలూ. ఆ నేరాలు చేసింది నేను కాదు అని గింజుకున్నా, గొంతు చించుకున్నా  వినిపించుకోకుండా, ఏదీ నువ్వు ఆ నేరాలు చేయలేదని నిరూపించుకో అని జవాబుదారీతనాన్ని (burden of proof) ఎదురు ఆరోపించబడిన వాడి నెత్తి మీదే వెయ్యడం అన్నది ఈ కేసు ప్రత్యేకత. అందులోనూ నేరం జరిగింది మరణ శిక్షలకు పుట్టిల్లయిన అమెరికా దేశంలోని ఓక్లహోమ రాష్త్రం. ఇక్కడి న్యాయ సిబ్బంది నమ్మిన సూత్రం - shoot first, ask questions later (ముందు కాల్చు, ఆనక విచారించు). అది 80వ దశకం. అమెరికన్ సమాజంలో నేరం రాజ్యమేలుతున్న కాలం. ఆ పరిస్థితులకనుగుణాంగా నాటి దేశ అధ్యక్షులు నేరస్థులకు (ఆరోపితులకు) న్యాయస్థానాలలో ఏమాత్రం వెసులుబాటు లేకుండా చట్టాన్ని ఇనుప చట్రాలలో అష్టదిగ్బంధనం చేయడం, తత్ఫలితంగా పోలీసులకూ న్యాయస్థానాలకూ విశేషాధికారలు పట్టుబడడం, వాటి అండదండలతో 'న్యాయం'  ఋజువుల ఊతాల్లేకుండా విశృఖలంగా తాండవించడం ఈ కేసుకు పట్టిన దౌర్భాగ్యం, ఆ ఆరోపితుడు చేసుకున్న దురదృష్టం. నేటి రోజులకు మల్లే సంఘటనా స్థలుల నుండి DNA సాక్ష్యాలు సేకరించే సాంకేతికత ఇంక అబ్బని కాలం అది. అప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు (circumstantial evidence) ఆధారంగా మాత్రమే నిరూపింపగలిగే కేసుల్లో అప్పటి విఙ్ఞానం అందించిన ఏకైక  అస్త్రం - కేశ శాస్త్రం. నేరం జరిగిన ప్రదేశంలో దొరికిన వెంట్రుక వాసి బట్టి నేరాన్ని నిరూపించడమే (నేరం చేసిన వాడిని నిర్ధారించడం) ఈ శాస్త్రం. కాని ఆ తరువాతి కాలంలో పెంపొందిన విఙ్ఞానం వల్ల తెలిసిన ఫలితం, కేశ శాస్త్రం లోపభూయిష్టమైనది తేలడం, దానిని ఆధరం చేసుకుని నిరూపించిన నేరాలలో 80% వరకు తప్పుడివిగా తేటతెల్లమవడం. ఇది ఆ కేసుకి సంబంధించిన సాంకేతికత (technicality). ఇప్పటి వరకు ఇంత నేరగాడి పరిచయం జరగలేదు కదూ...

నేరానికి ముందు అతని గతం అప్రస్తుతం. అయినా వివరాల కోసం ఐతే, చిన్నప్పటి నించి baseball ఆటలో మంచి ప్రావిణ్యం చూపి చదువుకున్న పాఠ్శాలల్లో, కళాశాల్లో మంచి పేరు తెచ్చుకుని, ఆ పైన దేశంలోనే ప్రఖ్యాతి కాంచిన New York Yankees జట్టులో చోటు సంపాదించి, ఎక్కడో చిన్న ఊరిలో పుట్టి New York వరకు ఎగసిన తారాజువ్వ తత్వం ఒక పార్శ్వం. కాని రెండు పదులు కూడా పూర్తిగా నిండని ఆ చిన్న వయసులోనే లభించిన ఆదరణ డబ్బు పేరునూ నిలబెట్టుకునే వయసు, అనుభవం, పరిపక్వత లేని కారణంతో నింగికెగసిన జువ్వ ప్రకృతి నియమంగా చల్ల బడి నేలరాలి పోవడం, అది తట్టుకునే మానసిక స్థైర్యం లేక వ్యసనాలతో సావాసం చేయడం, ఇక తన వెంటన్ సిరి, లచ్చి వెంటన్ అవరోధ..... వెరసి సర్వ భ్రష్టుడయ్యె... ఒకప్పుడు కుటుంబానికి కంటికి వెలుగుగా ఉన్నవాడు కాలక్రమంలో వారి గుండెల మీద కుంపటై, నిత్యమూ రగులుతున్న రావణ కాష్టమై... ఇవి కూడా చర్విత చరణాలే...ఇంటింటి రామాయణాలే... పెద్దగా ఆశ్చర్య పడాల్సినది ఏదీ లేదు. ఒక్కప్పుడు ఊరిలో ఎవరి కీర్తి దేదీప్యమానంగా వెలగ గలదన్న ప్రశ్నకు ప్రతి వారి వేలు తన వైపు చూపెట్టుకున్న వ్యక్తి, అ తరువాతి రోజుల్లో ఊరిలో ఎటువంటి అసాంఘిక పని జరిగినా అవే వేళ్ళు తన వైపు తిప్పుకున్నే దశకు దిగజారాడు. చెడు అలవాట్లూ, సావాసాలు, అందితే ఫోర్జరీలు, అవి చెల్లని చోట చిల్లర దొంగతనాలు, జడలతో జతులూ, వాటితో జగడాలూ, ఎక్కే జైలూ, దిగే కేసూ. కానీ వీటిలో ఎక్కడా హత్యల వెరకూ దారి తీసే పరిస్థితులు లేవు. ఎప్పటికన్నా మారకపోతాడా అని గుండె చిక్కబట్టుకున్న తల్లితండ్రులూ, తిరిగి మళ్ళీ తారపథాన దూసుపోకపోతాడా అని కనిపెట్టుకున్న అక్కలూ....ఇది ఆ నేరగాడి నేపథ్యం. ఓ రాత్రి.... ఏమి జరిగిందో ఎవరికీ తెలియదు....తెలిసేసరికి తన ఇంట్లో చచ్చి పడి ఉన్న ఒక యువతి, హత్యా స్థలంలో వేలి ముద్రలు లేవు, ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు, హత్య చేసి పోయిన వాడు జారవిడిచిన వల్లా ఓ రెండు తల వెంట్రుకలు. (ఆ వెంట్రుకలే ఉరితాళ్ళై అతని మెడకు బిగిసినాయి). ఆధారలు ఏమీ లేని చోట మొలకెత్తేవి అనుమానాలే. ఉన్న వేళ్ళు అసంకల్పితంగా పాపాల భైరవుడి వైపు చూపడం, మెరుపు వేగంతో రక్ష-శిక్ష వ్యవస్థ వ్యవహరించి, 'చట్టం తన పని తను చేసుకుపోయిందని ' అని చంకలు గుద్దుకోవడం జరిగిపోయినాయి. మిగిలిన వల్లా 'నేను కాదు మొర్రో' అన్న మొరలే...

అమెరికన్ న్యాయ వ్యవస్థకు, భారతీయ వ్యవస్థకూ ఉన్న వ్యత్యాసం, అక్కడి న్యాయ పతులు ప్రజల చేత ఎన్నుకోబడిన వారు, ఎంతో ముఖ్యమైన ఆ పదవులకి కూడా ఎన్నికలు, పోటీలు, అవతలి వాడి దుమ్మెత్తి పోయడాలు తదితర ప్రజాస్వామ్య అవలక్షాణాలన్నీ పుష్కలంగా ఉన్నాయి. పోటీ చేస్తున్నాపుడు నేను ఇంతమందిని ఉరికంబం ఎక్కించాను, నేను ఇంతమందిని జైళ్ళలోకి నెట్టేను, అసలు నేరం అన్న మాటకు నా పేరంటేనే హడల్ వంటి ప్రగల్భాలు పలకడాలూ, ఛాతిని చరుచుకోవడాలూ కడు మామూలు. మధ్యంతర ఎన్నికలూ వస్తున్నాయంటే ఏవిధంగా పాలక పక్షంవారి మనసులు మబ్బుల్లా కరిగి వరాలు వర్షిస్తాయో, అదే విధంగా ధర్మాధికారుల ఎన్నికలు సమీపిస్తున్నాయంటే న్యాయపతులకు చట్టం మీదా ఎక్కడ లేని మమకారం, దాని ఉల్లంఘన అంటే పట్టరాని కోసం, అవి చేసిన వాడిని ఏ కాస్త వీలు చిక్కినా ఉరికొయ్యలకు ఎర వెయ్యడం అమెరికన్ న్యాయ వ్యవస్థపు అతి పెద్ద లోపం. న్యాయం, విద్య, వైద్యం, ఈ సమాజపు మూలస్థంబాలు ఎప్పుడైతే ప్రజా హితం నించి మరలి ప్రజాదరణ (వాళ్ళకేది ఇష్టమో అదే ఇస్తాం) బాట పట్టాయో, ఆ మూడిటికీ సమాజంలో ఉన్న సమున్నత స్థానం కాస్తా సాధారణమయిపోయింది. నన్ను గెలిపించిండి నేను మరిన్ని మరణ శిక్షలు అమలు చేస్తా, కాదు నన్ను గద్దె నెక్కించండి నేరం గుండెల్లో నిద్ర పోతా, అంటూ శపథాలు చేసే తలారులు ఒక పక్క, ఇక వారి న్యాయ వ్యవస్థలోని మరో బలహీనత - ప్రజలే ధర్మకర్తలై వ్యవహరించే పద్ధతి (jury of peers) - మరొక వైపు. చేసిన తప్పు నలుగురి ఎదురుగా ఋజువు చేసే ఆలోచన ఉదాత్తమే కావచ్చు, కాని ఆ నిర్ణయాధికరం కలిగిన ఆ నలుగురికి కూడా ఆవేశకావేషాలు ఉంటయని, వాటిని రెచ్చకొట్టి వారిని తెలివిగల న్యాయవాదులు తమకు అనుకూలంగా తెచ్చుకోగలరని, అసలు నేరాన్ని ఋజువు చేయడం చేయకపోవడంతో పని లేకుండా, ఆ ధర్మకర్తల్ని ప్రసన్నం చేసుకోవటమే న్యాయస్థానల పరమార్ధమైపోయిన పరిస్థితులలో, ఒంటరి (అందులో చాల అందగెత్తైన) ఆడదాని మీద నీచంగా కిరాతకంగా కీచకంగా ప్రవర్తించింది మునుపు నేరాల గండపెండేరాలు ధరించిన ఈ నిత్య నేరగాడే అని నమ్మించడానికి ఎవరూ పెద్దగా కష్టపడలేదు.  అనుకున్నట్టే తూ తూ మంత్రాల చావు బాజా మోగడమూ అతని ఉరి శిక్ష పడడమూ పధకం ప్రకారం జరిగిపోయినాయి...కధ ఇక్కడే ముగియలేదు...అసలు అక్కడే మొదలయ్యింది...

విచారణ మొదలు పెట్టక మునుపు నుండి అతని ప్రవర్తన రోజు రోజుకీ దిగజారడం కళ్ళకి గంతలు కట్టుక్కున్న న్యాయానికి కనపడలేదు. ఒక్కొక్కసారి ఉలుకుపలుకూ లేక మౌన మునిలా ఉండిపోయిన వాడే, మరు నిముషమే ఉన్మాదిలా మారి పిచ్చి ప్రేలాపనలు చేయడం, ఒక్కోసారి కేసు పూర్వోత్తరాలు ఔపోసన పట్టిన అగస్థ్యుడిలా వల్లెవేసిన వాడే, మరో సారి పిచ్చివాడిలా శూన్యంతో సంభాషించడం న్యాయస్థానం చూసినా, అవి schizophrenia లక్షణాలు అని తెలిసినా వైద్య పరీక్షలకు ఆదేశించనూలేదు, తాత్కాలిక పిచ్చితనం (temporary insanity) కింద విచరణార్హుడు కాదు అని ప్రకటించనూలేదు. ఆ ప్రహసనం అంతటితో ముగియలేదు. న్యాయస్థానం కాబట్టి ఆ పిచ్చితనాన్ని ఉపేక్షించి అప్పుడప్పుడూ సుత్తి విరిగిపోయేలా order order అని గద్దించినా, శిక్షను అమలు చేసే జైళ్ళు ఆ మాత్రమూ కనికారం కూడ చూపకుండా, మాట వినని పిచ్చి వాడిని నేరుగా ఏకాంత నిర్బంధానికి (solitary confinement) నడిపినాయి. అసలే ఉన్మాదం, అందులో బలవంతపు ఏకాంతం. న్యాయపు వైకుంఠపాళీలో అతనికి పడిన ప్రతి అడుగున ఒక కాలసర్పము కాచుకోవడం కసిగా కటువేయడమే. అతనిది దురదృష్టమా,  న్యాయపు పక్షపా(వా)తమా,  లేక వ్య్వస్థాగత లోపమా అన్నది యక్ష ప్రశ్నే. ఈ కధలో ఎక్కడా గ్రిషం కనిపించడు. కల్పనలో కూడ రాయలేని మలుపులు, ప్రతినాయకుల కంటే కృరమైన ప్రతికూల పరిస్థితులూ,  కంచే చేను మేసిన చందాలు ఈ చేదు వాస్తవానికి సొంతం. మరణ శిక్షను సమర్ధించే వారు మరిచే ముఖ్యమైన విషయాలు ఈ కధలో ప్రతి పుటాలో సాక్షాత్కరిస్తాయి - నేరం శిక్షార్హర్మే కావచ్చు, కాని నేరగాడని నిర్ణయించే పద్ధతులు సహేతుకం కాకపోతే అది నేరాన్ని మించిన ఘోరం అవుతుంది . వాటిలో ఏ మాత్రమైనా అనుమానానికీ, సందేహానికీ తావుంటే, నేరం ఋజువు చేసే ప్రక్రియలో చేతకాని తనానికి చోటిస్తే, న్యాయ దేవత చేతిలోని త్రాసు యొక్క రెండు పక్షాలు నేరము-శిక్ష కాక, అభిప్రాయం-మంది న్యాయం (mob justice) కే ప్రతీకలవుతాయి. కొన్ని ఖచ్చితమైన కేసుల్లో మరణ శిక్ష సరియైనదే కావచ్చు, కాని మనిషి తాలుకూ దౌర్బల్యం, కౄరం, పక్షపాతం నిజ నిర్ధారణ పద్ధతులపై పడినంత కాలం, జరిగినది ఏదీ, నిరూపించగలినది ఏదీ, నేరమేది, శిక్ష ఎవరికి అన్న వాటి మీద అనుమానాలు రాక మానవు, ఆక్షేపణలూ జరగక మానవు. నూటికి తొంభైతొమ్మిది శాతం సక్రమమైనా, కాని ఆ ఒక్క శాతం విషయంలో తిరగబడలేని అమాయక చక్రవర్తులకు ముళ్ళ కిరీటాలు తొడగబడితే? వ్యవస్థ మొత్తం కూడబలుక్కుని ఒక మనిషి మీద కసి తీర్చుకుంటే? వ్యక్తిగతం కాకపోయినా వ్యవస్థలో అనాదిగా పేరుకుపోయిన పాచి భావాల కారణంగా రంగు, జాతి, మతాల పరదాల కింద నలిగి నిజం కొన ఊపిరితో కొట్టుమిట్టులాడుతుంటే? ఇదే కధలో జరిగితే చదివిన వాళ్ళకు కన్నీరొలకచ్చు, అదే నిజ జీవితంలో ఐతే, ముసురుకున్న పరిస్థితులు ఉసురు తీయడానికి చూస్తే, గుండె చిక్కబట్టుకున్న వాడు తీవ్రవాది అవుతాడు, అంత బలం లేని వాడు పిచ్చి వాడు అవుతాడు.

Burden of choice






The news started trickling in from different parts of the Western world that younglings spanning different economic strata are queueing up the airline counters purchasing one way tickets to Turkey, Syria and Iran. A few months from then the inevitable Facebook posts from the ones that left their home towns and countries that they have joined the ISIS brigade and living the life of ultimate purity and virtue, and on the side serving the greater purpose of Almighty Allah of beheading the infidels, jolting their parents, neighbors, educators, politicians and psychologists. How could this materialism loving kind now be a part of a murderous brigade, when their origin stories were not even from the usual impoverished, immigrant and marginalized sections that soldiers of such militant organizations often hail from? Sometimes it was quite the opposite. These young ones came from white, well to do and often highly educated, and more importantly non-Muslim families, which flew in the face of conventional theories that clash of cultures, religions and ideologies were at the heart of the strife that currently gripped the Middle Eastern region. But the recent events of youth that do not fit the classic mould - Muslim, detached, disillusioned and neglected - lining up to join the ISIS ranks spins the well established theory in a completely different direction. In a recent shocking incident that shook up the civilian society, four British teenagers were caught on airport cameras purchasing tickets (one way) to Turkey with an update a few days later of their statuses that they have willingly become the wives of ISIS fighters after voluntarily converting to Islam. What gives?

Is information revolution, courtesy the myriad of electronic plugins and tools, that has the humanity tangled up in an inescapable web of data dump, already on a downward spiral of diminishing returns? In the present era, where any piece of information can be summoned at will at the speed of the thought, the tools that facilitate such instant access to the information merely solve the first part of the puzzle, conveniently ignoring the responsibility (or transferring the responsibility) of disposing (or using) that information in a responsible manner. And this is where the inundation of information is playing such a spoilsport with the impressionable minds. In a recent incident, a young Muslim software engineer, born and brought up in liberal part of India, Bangalore, gets picked up by the national security agencies after being fingered by the British intelligence for playing a key role indoctrinating young people by spreading propaganda of ISIS over Facebook. This is not the usual persecution mindset of the minorities in the country (which they are entitled to, to a certain extent) who feel aggrieved at the injustices meted out to the community by the system. Bombs planted in sensitive areas, making a hit list of top leaders, rallying their troops with the 'us vs them' anthem - these old common strategies are at least understandable, if not justified, in this context. For a Godhra massacre, a retaliation through a bomb blast on a famous temple, for the perceived partial treatment at the hands of the administration, the usual rabble rousing through incendiary speeches by the communal leaders, the tit for tat riots, all these have roots in societal grievances and the different forms of expressions - violent, peaceful, non-cooperative - are merely outlets against the perceived repressive behavior of the society. But what has a Bangalore software professional sitting in the comfortable confines of his corporate cubicle earning a good paycheck every week got anything to do with a society, culture and an ideology that is thousands of miles away in the border regions of Iraq and Syria, other than the commonality in the religion that they practice? And considering that there are thousands of different strains of the religion practiced all over the world, each brand influenced by its own culture and locale, what is in that version of Islamic Caliphate that ISIS promises to achieve through its brutality that is drawing the young folk from both the Eastern and Western folds like moths to fire?

The answer is pretty simple and it does not lie in the usual sociological factors of poverty, repression and unemployment (though their contributions are pretty significant). The solution lies in the realm of psychology - it is the lack of choice, it is the absolutism, it is the convenience of not having to sift through the dizzying choices of everyday life that is in fact the key selling point of ISIS. Come, live in a soceity where there are no ambiguities, the rules are written in stone and are immutable, life is black and white and there are never any grey areas, a deed is either good or bad, a thought is either pure or vile, and the law is just and unforgiving. And who would gladly signup for such a sales pitch? It is quite apparent that there are quite a few takers for it, considering the number of affiliations and offshoots of ISIS that are popping up all over the Eastern world at an alarming pace. Earlier, the terror group du jour used to be Al Qaeda, whose mission statement was to rise up against the wretched West and its materialism and ISIS went one step further and simply declared a war on choice, regardless of which society is offering it - East or West. Which brings to the fore the question, whether the current generation considers choice as a liberating concept or an enslaving construct. The usual nostalgic harking of the old times when things were seemingly 'simple', the regular wailing over the current times when things are a lot 'complicated and complex', has choice at the heart of all heartburns. Where once there was just one, there are no so many, and the burden of having to choose the right one out of so many, like sifting all the chaff for one single morsel of grain, and sometimes to live with that choice for the rest of the life, obviously got the better of these fringe folk who just couldn't handle that responsibility and instead preferred to choose a place that is devoid of any alternative. Want to get married? No problem, here are a few thousand profiles to choose from. Want to buy a TV, car or something as simple as rice? A hundred options pop up each one, just as luring and enticing. Want to relax? Pick one of the few hundred channels on TV, or a few million sites to choose from on the internet. The abundance of choice and the consequences of having to live with it after the choice is made and the ensuing guilt of not having made the right choice are what is driving the weak to a place that simply relieves the responsibility, burden and the guilt of stumbling through the options. Join ISIS and all the choices are already made for you. The state tells you what to eat, how to live, whom to marry and who to fight. There is no dancing, no singing, no outlet for individual expression. There are no TVs, no internet, no movies. Women cook and breed, men kill and plunder. Ah! the good old times!

The huge societal pressure that the individual feels both while making the choice and living with it, particularly in a free society, can sometimes feel overwhelming, stifling and constricting, which is quite ironic, as choice is meant to open up than close in. But choice is here to say. There is no closing the lid on the Pandora's box and humanity better learn to live with it than try to figure out how to get around it, or worse, eliminate it entirely. And the pool of possibilities is only going to grow wider in the coming days thanks to the technological innovations that is happening at warp speed. In human evolution, every generation gets its own share of brand new issues that the previous generation didn't have to tackle. If information is the burden of the current generation, employment is to its prior generation, oppression and imperialism to the one before, poverty, famine and epidemics before that, all the way back to sheer survival. At no point in time was society in a safe, stable and contended state with strife being its perennial operating mode, firefighting crises that are sometimes its own creations and sometimes, fall outs of unrelated events. And so, this generation gets saddled with addressing the questions that overwhelming choices bring along. This is free will tested to the extreme. The road forks at where there are the choices take the person in two different directions - make proper choices and feel empowered and be a constructive part of the society or feel stifled with the opulence of options, crushed under the weight of variety, turn ascetic, militant or even homicidal to the point of suiting up to eliminating the marketplace altogether. In this context, the younglings caught in the airport cameras heading to the Turkey border, that British teenager arrested for recruiting activists for ISIS, the Bangalore software engineer who never faced persecution in his entire life and yet signed up to spread the word of ISIS in South Asia, and the multiple Indian youth who have been caught crossing into Bangladesh border to finally land up at Syria only to be counseled and released to the cognizance of their parents, appear more as aberrations who had trouble with more than one option on the plate. And the antidote for such schizophrenic behavior is more psychological counseling than wartime tactics, which aims at inculcating and cultivating the habit of accepting more than one idea and warming up to the fact that absolutism has no relevance in the current age of moral, social and cultural relativity, and that plurality, diversity and variety are the only ways forward for humanity.